http://uen.do.am/ Блог Fri, 09 Aug 2019 11:38:07 GMT uCoz Web-Service <p style="text-align: justify;"><span style="font-size:14px;">Информацион-коммуникатив һәм уен технологияләре нигезендә "Кибеттә" дигән темага дәрес планы. (1 нче сыйныф,рус төркеме) Төзеде: татар теле һәм әдәбияты укытучысы Г.Ф.Гатауллина,&nbsp; 2015 ел</span></p> <p>Тема. Кибеттә</p> <p style="text-align: justify;">Дәрес максатлары:</p> <p style="text-align: justify;">Белем бирү максаты:&nbsp;өйрәнелгән лексик-грамматик материалны ныгыту,системага салу;эшчәнлекне планлаштыру һәм аны тормышка ашыру юлларын эзләү,табу,нәтиҗә ясау;</p> <p style="text-align: justify;">Үстерү максаты:&nbsp;укучыларның фикерләү сәләтен, дәлилли һәм нәтиҗә ясый белү күнекмәләрен үстерү,сүзлек запасын баету.Мавыктыргыч материаллар ярдәмендә татар телен өйрәнүгә кызыксынучанлыкны үстерү.</p> <p style="text-align: justify;">Тәрбияви максат&nbsp;:</p> <p style="text-align: justify;">-ризыкка хөрмәт тәрбияләү;</p> <p style="text-align: justify;">-дөрес туклану турында сөйләшү</p> <p style="text... <p style="text-align: justify;"><span style="font-size:14px;">Информацион-коммуникатив һәм уен технологияләре нигезендә "Кибеттә" дигән темага дәрес планы. (1 нче сыйныф,рус төркеме) Төзеде: татар теле һәм әдәбияты укытучысы Г.Ф.Гатауллина,&nbsp; 2015 ел</span></p> <p>Тема. Кибеттә</p> <p style="text-align: justify;">Дәрес максатлары:</p> <p style="text-align: justify;">Белем бирү максаты:&nbsp;өйрәнелгән лексик-грамматик материалны ныгыту,системага салу;эшчәнлекне планлаштыру һәм аны тормышка ашыру юлларын эзләү,табу,нәтиҗә ясау;</p> <p style="text-align: justify;">Үстерү максаты:&nbsp;укучыларның фикерләү сәләтен, дәлилли һәм нәтиҗә ясый белү күнекмәләрен үстерү,сүзлек запасын баету.Мавыктыргыч материаллар ярдәмендә татар телен өйрәнүгә кызыксынучанлыкны үстерү.</p> <p style="text-align: justify;">Тәрбияви максат&nbsp;:</p> <p style="text-align: justify;">-ризыкка хөрмәт тәрбияләү;</p> <p style="text-align: justify;">-дөрес туклану турында сөйләшү</p> <p style="text-align: justify;">-дустанә мөнәсәбәтләр тәрбияләү.</p> <p style="text-align: justify;">Укытуның планлаштырылган нәтиҗәләре.</p> <p style="text-align: justify;">Шәхси УУГ:</p> <p style="text-align: justify;">-укуга карата кызыксыну хисе</p> <p style="text-align: justify;">-укучы ролен үзләштерү</p> <p style="text-align: justify;">-нәтиҗәләргә үзанализ һәм үзконтроль</p> <p style="text-align: justify;">. Метапредмет нәтиҗәләр</p> <p style="text-align: justify;">Регулятив УУГ:</p> <p style="text-align: justify;">-Укытучы ярдәме белән эшне планлаштырырга өйрәнү</p> <p style="text-align: justify;">-укытучы ярдәмендә эшнең дөреслеген тикшерү</p> <p style="text-align: justify;">Коммуникатив УУГ:</p> <p style="text-align: justify;">-башкаларның сөйләмен тыңлый һәм аңлый белү</p> <p style="text-align: justify;">-парларда эшли белү</p> <p style="text-align: justify;">Танып-белү УУГ:</p> <p style="text-align: justify;">-укытучының авыр булмаган сорауларына җавап бирә,тиешле мәгълүматны дәреслектән таба белү</p> <p style="text-align: justify;">Дәрес тибы: ЛГКК</p> <p style="text-align: justify;">Җиһазлау: ноутбук, мультимедия проекторы, экран, презентация, биремле карточкалар.</p> <p style="text-align: justify;">Дәрес планы</p> <p style="text-align: justify;">I.Оештыру.</p> <p style="text-align: justify;">1)исәнләшү,хәл сорашу; уңай психологик халәт тудыру;</p> <p style="text-align: justify;">2)һава торышы,яз билгеләре турында сөйләшү.</p> <p style="text-align: justify;">II.Актуальләштерү.</p> <p style="text-align: justify;">1) фонетик күнегү;</p> <p style="text-align: justify;">2) аудирование;</p> <p style="text-align: justify;">3) туп белән алдагы дәрестә өйрәнелгән сүзләрне искә төшереп, туп белән уйнау;</p> <p style="text-align: justify;">күплек кушымчаларын кабатлау;</p> <p style="text-align: justify;">4) әкият герое белән таныштыру,дәрескә сорау кую;</p> <p style="text-align: justify;">5) "Йортын тап"уены; дәреснең темасын,максатын ачыклау (укучылар).</p> <p style="text-align: justify;">III.Тема өстендә эш.</p> <p style="text-align: justify;">1) яңа сүзләр бирү;</p> <p style="text-align: justify;">2) яңа сүзләр белән җөмләләр төзү;</p> <p style="text-align: justify;">3) ял минуты;</p> <p style="text-align: justify;">4) дәреслек белән эш (укып, тәрҗемә итү).</p> <p style="text-align: justify;">IV.Белемнәрне ныгыту.</p> <p style="text-align: justify;">1) биремнәр (интерактив тактада эшләү)</p> <p style="text-align: justify;">2) "Ашамлыклар кибетендә" уены</p> <p style="text-align: justify;">3) җөмләләр белән эш (ЦОР)</p> <p style="text-align: justify;">4)ситуатив күнегүләр</p> <p style="text-align: justify;">V.Рефлексия.</p> <p style="text-align: justify;">VI.Йомгаклау.</p> <p style="text-align: justify;">Дәрес барышы:</p> <p style="text-align: justify;">I.Оештыру.</p> <p style="text-align: justify;">Исәнмесез,укучылар!</p> <p style="text-align: justify;">Килдегезме дәрескә?</p> <p style="text-align: justify;">Уен-көлке эшләрегез</p> <p style="text-align: justify;">Калдымы тәнәфестә?</p> <p style="text-align: justify;">-Хәлләрегез ничек? Кәефләрегез ничек?</p> <p style="text-align: justify;">-Укучылар,әйдәгез әле,кунаклар белән дә исәнләшеп алыйк.</p> <p style="text-align: justify;">-Кунакларга хәерле көн теләп исәнләштек. Әйдәгез әле,укучылар,тәрәзәгә күз салыйк Ә бүген көн нинди?</p> <p style="text-align: justify;">-Бик әйбәт.Хәзер нинди елның кайсы вакыты?</p> <p style="text-align: justify;">II. Актуальләштерү.</p> <p style="text-align: justify;">1.Фонетик күнегү.</p> <p style="text-align: justify;">2. Прослушайте и укажите слова со звуком (җ)</p> <p style="text-align: justify;">3. Ә сез нинди яз билгеләрен беләсез?</p> <p style="text-align: justify;">Укучылар,язын бал кортлары да уяна, бүген алар безнең дәресебезгә очып килделәр. Әйдәгез әле, алдагы дәрестә өйрәнелгән сүзләрне искә төшереп, бал кортлары белән уйнап алабыз.(туп белән уен)</p> <p style="text-align: justify;">4.Укучылар,беләсезме,безнең бүгенге дәресебезгә бер әкият герое килгән. (Слайдтагы рәсем күрсәтелә), Сез аны таныйсызмы?</p> <p style="text-align: justify;">-Әйе.Бу-Незнайка.</p> <p style="text-align: justify;">-Ә татарча исемен беләсезме? А по-татарски как его зовут?</p> <p style="text-align: justify;">- Белмәмеш.</p> <p style="text-align: justify;">-Әйе,Белмәмеш.</p> <p style="text-align: justify;">Ребята, Незнайка многое не знает. И просит у нас помощи. Поможем ему? Ярдәм итәбезме?</p> <p style="text-align: justify;">5.Тактага күз салыйк әле. Тактада сүзләр буталган. Безгә әлеге сүзләрне өйләренә урнаштырырга кирәк. (йортларның төсе турында сүз) Кызыл йортка - җиләк-җимешләрне, яшел йортка - яшелчәләрне, сары йортка - татар халык ашларын.</p> <p style="text-align: justify;">( укыйлар, татар теленә хас булган авазлар кергән сүзләрне билгелиләр)</p> <p style="text-align: justify;">- Укучылар бу сүзләрне бер сүз белән ничек әйтеп була?</p> <p style="text-align: justify;">-Ашамлыклар кайда сатыла? (кибеттә)</p> <p style="text-align: justify;">Как вы думаете о чём мы сегодня будем говорить?</p> <p style="text-align: justify;">-Әйе, бүгенге дәресебезнең темасы -&laquo;Кибеттә&raquo;. Бүген без дәрестә өйрәнелгән сүзләрне искә төшерербез,сүзлек запасын баетырбыз.Бу сүзләрне сөйләмдә дөрес кулланырга тырышырбыз.Дөрес туклану турында да сөйләшербез.</p> <p style="text-align: justify;">-Белмәмешкә сезнең җавапларыгыз бик ошады. (Незнайке понравились ваши ответы.И он сегодня хочет остаться на нашем уроке.)</p> <p style="text-align: justify;">III.Тема өстендә эш.</p> <p style="text-align: justify;">1.Яңа сүзләр.</p> <p style="text-align: justify;">Кибеттә - в магазине</p> <p style="text-align: justify;">Сатучы - продавец</p> <p style="text-align: justify;">Сата - продает</p> <p style="text-align: justify;">Эшли - работает</p> <p style="text-align: justify;">Ничә сум? - сколько стоит?</p> <p style="text-align: justify;">Әйдәгез әле ,яңа сүзләр белән җөмләләр төзеп карыйк.</p> <p style="text-align: justify;">2.Ял минуты.</p> <p style="text-align: justify;">-Күрсәтегез, балалар, Ничек ботка ашыйлар?(сөтне эчәләр, аш пешерәләр, ипи кисәләр).</p> <p style="text-align: justify;">Ял иттек.Хәзер урыннарга утырышабыз.</p> <p style="text-align: justify;">3. Әйдәгез әле, дәреслектәге рәсемгә карыйк. Диалогны укып, тәрҗемә итик.</p> <p style="text-align: justify;">IV.Белемнәрне ныгыту.</p> <p style="text-align: justify;">1. Хәзер экранга күз салыгыз.</p> <p style="text-align: justify;">-Узнай у продавщицы, есть ли эти продукты в магазине. (ЦОР)</p> <p style="text-align: justify;">(Укучылар сорыйлар, аннан соң үзләренең дөреслекләрен тикшерәләр.)</p> <p style="text-align: justify;">-Спроси, сколько стоят эти продукты.(ЦОР)</p> <p style="text-align: justify;">(Укучылар сорыйлар, аннан үзләренең дөреслекләрен тикшерәләр.)</p> <p style="text-align: justify;">2. Игътибар иткәнсездер,безнең монда кибет бар.Әйдәгез,сатучы һәм сатып алучы булып уйнап алабыз.Белмәмеш тә өйрәнә торсын. (Вы,наверное,обратили внимание.У</p> <p style="text-align: justify;">нас здесь есть магазин.А сейчас,давайте,немного поиграем. И Незнайка пусть смотрит и учится.)</p> <p style="text-align: justify;">- "Ашамлыклар кибетендә" диалогы.</p> <p style="text-align: justify;">-Исәнмесез.</p> <p style="text-align: justify;">-Исәнмесез.</p> <p style="text-align: justify;">-Әйтегез әле, сездә ипи бармы?</p> <p style="text-align: justify;">-Әйе,ипи бар.</p> <p style="text-align: justify;">-Ничә сум?</p> <p style="text-align: justify;">-Ун сум.</p> <p style="text-align: justify;">-Миңа ипи бирегез әле.</p> <p style="text-align: justify;">-Рәхим ит.</p> <p style="text-align: justify;">-Рәхмәт,сау булыгыз.</p> <p style="text-align: justify;">-Исәнмесез.</p> <p style="text-align: justify;">-Исәнмесез.</p> <p style="text-align: justify;">-Әйтегез әле, сездә кефир бармы?</p> <p style="text-align: justify;">-Юк,кефир юк.</p> <p style="text-align: justify;">-Ә сөт бармы?</p> <p style="text-align: justify;">-Әйе,бар.</p> <p style="text-align: justify;">-Ничә сум?</p> <p style="text-align: justify;">-Җиде сум.</p> <p style="text-align: justify;">-Миңа сөт бирегез әле.</p> <p style="text-align: justify;">-Рәхим ит.</p> <p style="text-align: justify;">-Рәхмәт,сау булыгыз.</p> <p style="text-align: justify;">-Бик әйбәт,укучылар.Менә Белмәмеш тыңлап торды,сез әле итагатьле итеп сөйләшә дә беләсез икән.</p> <p style="text-align: justify;">Бу бик әйбәт сыйфат.</p> <p style="text-align: justify;">3.-Ә хәзер Белмәмеш дустыбызга нәрсәне эчәргә,нәрсәне ашарга кирәклеген аңлатып китәрбез. (А теперь,давайте,объясним нашей Незнайке,что можно пить,что кушать). Обратите внимание на экран.</p> <p style="text-align: justify;">(ЦОРда укучылар Мин &hellip; эчәм. Мин &hellip; ашыйм. дигән җөмләләр төзиләр.)</p> <p style="text-align: justify;">-Молодцы,булдырасыз.</p> <p style="text-align: justify;">4.-Белмәмеш сезгә рәхмәт әйтә.Аның сезгә сораулары да бар икән.Игътибар белән тыңлагыз.</p> <p style="text-align: justify;">Как вы скажете:</p> <p style="text-align: justify;">-что ты кушаешь на завтрак?</p> <p style="text-align: justify;">-что ты пьёшь?</p> <p style="text-align: justify;">(Укучылар бер-берсенә татарча сорау бирәләр һәм җавабын да әйтәләр.)</p> <p style="text-align: justify;">-Даша,син иртән нәрсә ашыйсың?</p> <p style="text-align: justify;">-Ботка ашыйм. Ә син нәрсә ашыйсың?</p> <p style="text-align: justify;">-Мин ипи белән май ашыйм. Егор, ә син иртән нәрсә эчәсең?</p> <p style="text-align: justify;">-Сок эчәм. Алия, ә син нәрсә эчәсең ?</p> <p style="text-align: justify;">(диалог шулай төрле кешегә күчеп дәвам итә.)</p> <p style="text-align: justify;">-Ребята,скажите пожалуйста,кто что кушает и что пьёт?Вы внимательно слушали?</p> <p style="text-align: justify;">-А как вы думаете,они правильно питаются?</p> <p style="text-align: justify;">-Әйе,укучылар,сәламәт яшәр өчен дөрес туклану бик тә кирәк.</p> <p style="text-align: justify;">-Белмәмеш тә сезнең җаваплар белән бик кәнәгать.Аңа барсы да аңлашылды.</p> <p style="text-align: justify;">V. Рефлексия.</p> <p style="text-align: justify;">-Ребята,Незнайка собирается уходить.Но он хочет знать ваше мнение о сегодняшнем уроке.</p> <p style="text-align: justify;">-Мин сезгә ике смайлик бирәм.Я вам даю два смайлика.</p> <p style="text-align: justify;">Если вам всё было доступно и интересно,то поднимите весёлый смайлик.</p> <p style="text-align: justify;">Те, кому было не понятно, не интересно, то поднимите грустный смайлик.</p> <p style="text-align: justify;">(Укучылар тиешле смайликларны күрсәтәләр).</p> <p style="text-align: justify;">-Очень хорошо.Незнайка вам тоже показывает свой смайлик и говорит вам "Спасибо". Белмәмеш тә сезгә үз смайлигын күрсәтә һәм рәхмәт әйтә.</p> <p style="text-align: justify;">VI.Йомгаклау.</p> <p style="text-align: justify;">-Димәк,без бүген "Кибеттә" темасы буенча сөйләштек.Әлеге тема буенча өйрәнелгән сүзләрне сөйләмебездә кулланып,сүзлек запасыбызны баеттык.</p> <p style="text-align: justify;">-Бүген барыгыз да бик актив булдыгыз Бигрәк тә ........ .</p> <p style="text-align: justify;">Сегодня все были активными,особенно &hellip;&hellip;.. .Молодцы!</p> <p style="text-align: justify;">- Шуның белән дәрес тәмам. Сау булыгыз.</p> https://uen.do.am/blog/informacion_kommunikativ_m_uen_tekhnologijal_re_nigezend_kibett_dig_n_temaga_d_res_plany/2019-08-09-9 angel https://uen.do.am/blog/informacion_kommunikativ_m_uen_tekhnologijal_re_nigezend_kibett_dig_n_temaga_d_res_plany/2019-08-09-9 Fri, 09 Aug 2019 11:38:07 GMT <p><span style="font-size:14px;">Информацион-коммуникатив һәм уен технологияләре нигезендә "Кибеттә" дигән темага дәрес планы. (1 нче сыйныф,рус төркеме) Төзеде: татар теле һәм әдәбияты укытучысы Г.Ф.Гатауллина,&nbsp; 2015 ел</span></p> <p><span style="font-size:14px;">Тема. Кибеттә</span></p> <p style="text-align: justify;">Дәрес максатлары:</p> <p style="text-align: justify;">Белем бирү максаты:&nbsp;өйрәнелгән лексик-грамматик материалны ныгыту,системага салу;эшчәнлекне планлаштыру һәм аны тормышка ашыру юлларын эзләү,табу,нәтиҗә ясау;</p> <p style="text-align: justify;">Үстерү максаты:&nbsp;укучыларның фикерләү сәләтен, дәлилли һәм нәтиҗә ясый белү күнекмәләрен үстерү,сүзлек запасын баету.Мавыктыргыч материаллар ярдәмендә татар телен өйрәнүгә кызыксынучанлыкны үстерү.</p> <p style="text-align: justify;">Тәрбияви максат&nbsp;:</p> <p style="text-align: justify;">-ризыкка хөрмәт тәрбияләү;</p> <p style="text-align: justify;">-дөрес туклану турында сөйләшү</p> <p sty... <p><span style="font-size:14px;">Информацион-коммуникатив һәм уен технологияләре нигезендә "Кибеттә" дигән темага дәрес планы. (1 нче сыйныф,рус төркеме) Төзеде: татар теле һәм әдәбияты укытучысы Г.Ф.Гатауллина,&nbsp; 2015 ел</span></p> <p><span style="font-size:14px;">Тема. Кибеттә</span></p> <p style="text-align: justify;">Дәрес максатлары:</p> <p style="text-align: justify;">Белем бирү максаты:&nbsp;өйрәнелгән лексик-грамматик материалны ныгыту,системага салу;эшчәнлекне планлаштыру һәм аны тормышка ашыру юлларын эзләү,табу,нәтиҗә ясау;</p> <p style="text-align: justify;">Үстерү максаты:&nbsp;укучыларның фикерләү сәләтен, дәлилли һәм нәтиҗә ясый белү күнекмәләрен үстерү,сүзлек запасын баету.Мавыктыргыч материаллар ярдәмендә татар телен өйрәнүгә кызыксынучанлыкны үстерү.</p> <p style="text-align: justify;">Тәрбияви максат&nbsp;:</p> <p style="text-align: justify;">-ризыкка хөрмәт тәрбияләү;</p> <p style="text-align: justify;">-дөрес туклану турында сөйләшү</p> <p style="text-align: justify;">-дустанә мөнәсәбәтләр тәрбияләү.</p> <p style="text-align: justify;">Укытуның планлаштырылган нәтиҗәләре.</p> <p style="text-align: justify;">Шәхси УУГ:</p> <p style="text-align: justify;">-укуга карата кызыксыну хисе</p> <p style="text-align: justify;">-укучы ролен үзләштерү</p> <p style="text-align: justify;">-нәтиҗәләргә үзанализ һәм үзконтроль</p> <p style="text-align: justify;">. Метапредмет нәтиҗәләр</p> <p style="text-align: justify;">Регулятив УУГ:</p> <p style="text-align: justify;">-Укытучы ярдәме белән эшне планлаштырырга өйрәнү</p> <p style="text-align: justify;">-укытучы ярдәмендә эшнең дөреслеген тикшерү</p> <p style="text-align: justify;">Коммуникатив УУГ:</p> <p style="text-align: justify;">-башкаларның сөйләмен тыңлый һәм аңлый белү</p> <p style="text-align: justify;">-парларда эшли белү</p> <p style="text-align: justify;">Танып-белү УУГ:</p> <p style="text-align: justify;">-укытучының авыр булмаган сорауларына җавап бирә,тиешле мәгълүматны дәреслектән таба белү</p> <p style="text-align: justify;">Дәрес тибы: ЛГКК</p> <p style="text-align: justify;">Җиһазлау: ноутбук, мультимедия проекторы, экран, презентация, биремле карточкалар.</p> <p style="text-align: justify;">Дәрес планы</p> <p style="text-align: justify;">I.Оештыру.</p> <p style="text-align: justify;">1)исәнләшү,хәл сорашу; уңай психологик халәт тудыру;</p> <p style="text-align: justify;">2)һава торышы,яз билгеләре турында сөйләшү.</p> <p style="text-align: justify;">II.Актуальләштерү.</p> <p style="text-align: justify;">1) фонетик күнегү;</p> <p style="text-align: justify;">2) аудирование;</p> <p style="text-align: justify;">3) туп белән алдагы дәрестә өйрәнелгән сүзләрне искә төшереп, туп белән уйнау;</p> <p style="text-align: justify;">күплек кушымчаларын кабатлау;</p> <p style="text-align: justify;">4) әкият герое белән таныштыру,дәрескә сорау кую;</p> <p style="text-align: justify;">5) "Йортын тап"уены; дәреснең темасын,максатын ачыклау (укучылар).</p> <p style="text-align: justify;">III.Тема өстендә эш.</p> <p style="text-align: justify;">1) яңа сүзләр бирү;</p> <p style="text-align: justify;">2) яңа сүзләр белән җөмләләр төзү;</p> <p style="text-align: justify;">3) ял минуты;</p> <p style="text-align: justify;">4) дәреслек белән эш (укып, тәрҗемә итү).</p> <p style="text-align: justify;">IV.Белемнәрне ныгыту.</p> <p style="text-align: justify;">1) биремнәр (интерактив тактада эшләү)</p> <p style="text-align: justify;">2) "Ашамлыклар кибетендә" уены</p> <p style="text-align: justify;">3) җөмләләр белән эш (ЦОР)</p> <p style="text-align: justify;">4)ситуатив күнегүләр</p> <p style="text-align: justify;">V.Рефлексия.</p> <p style="text-align: justify;">VI.Йомгаклау.</p> <p style="text-align: justify;">Дәрес барышы:</p> <p style="text-align: justify;">I.Оештыру.</p> <p style="text-align: justify;">Исәнмесез,укучылар!</p> <p style="text-align: justify;">Килдегезме дәрескә?</p> <p style="text-align: justify;">Уен-көлке эшләрегез</p> <p style="text-align: justify;">Калдымы тәнәфестә?</p> <p style="text-align: justify;">-Хәлләрегез ничек? Кәефләрегез ничек?</p> <p style="text-align: justify;">-Укучылар,әйдәгез әле,кунаклар белән дә исәнләшеп алыйк.</p> <p style="text-align: justify;">-Кунакларга хәерле көн теләп исәнләштек. Әйдәгез әле,укучылар,тәрәзәгә күз салыйк Ә бүген көн нинди?</p> <p style="text-align: justify;">-Бик әйбәт.Хәзер нинди елның кайсы вакыты?</p> <p style="text-align: justify;">II. Актуальләштерү.</p> <p style="text-align: justify;">1.Фонетик күнегү.</p> <p style="text-align: justify;">2. Прослушайте и укажите слова со звуком (җ)</p> <p style="text-align: justify;">3. Ә сез нинди яз билгеләрен беләсез?</p> <p style="text-align: justify;">Укучылар,язын бал кортлары да уяна, бүген алар безнең дәресебезгә очып килделәр. Әйдәгез әле, алдагы дәрестә өйрәнелгән сүзләрне искә төшереп, бал кортлары белән уйнап алабыз.(туп белән уен)</p> <p style="text-align: justify;">4.Укучылар,беләсезме,безнең бүгенге дәресебезгә бер әкият герое килгән. (Слайдтагы рәсем күрсәтелә), Сез аны таныйсызмы?</p> <p style="text-align: justify;">-Әйе.Бу-Незнайка.</p> <p style="text-align: justify;">-Ә татарча исемен беләсезме? А по-татарски как его зовут?</p> <p style="text-align: justify;">- Белмәмеш.</p> <p style="text-align: justify;">-Әйе,Белмәмеш.</p> <p style="text-align: justify;">Ребята, Незнайка многое не знает. И просит у нас помощи. Поможем ему? Ярдәм итәбезме?</p> <p style="text-align: justify;">5.Тактага күз салыйк әле. Тактада сүзләр буталган. Безгә әлеге сүзләрне өйләренә урнаштырырга кирәк. (йортларның төсе турында сүз) Кызыл йортка - җиләк-җимешләрне, яшел йортка - яшелчәләрне, сары йортка - татар халык ашларын.</p> <p style="text-align: justify;">( укыйлар, татар теленә хас булган авазлар кергән сүзләрне билгелиләр)</p> <p style="text-align: justify;">- Укучылар бу сүзләрне бер сүз белән ничек әйтеп була?</p> <p style="text-align: justify;">-Ашамлыклар кайда сатыла? (кибеттә)</p> <p style="text-align: justify;">Как вы думаете о чём мы сегодня будем говорить?</p> <p style="text-align: justify;">-Әйе, бүгенге дәресебезнең темасы -&laquo;Кибеттә&raquo;. Бүген без дәрестә өйрәнелгән сүзләрне искә төшерербез,сүзлек запасын баетырбыз.Бу сүзләрне сөйләмдә дөрес кулланырга тырышырбыз.Дөрес туклану турында да сөйләшербез.</p> <p style="text-align: justify;">-Белмәмешкә сезнең җавапларыгыз бик ошады. (Незнайке понравились ваши ответы.И он сегодня хочет остаться на нашем уроке.)</p> <p style="text-align: justify;">III.Тема өстендә эш.</p> <p style="text-align: justify;">1.Яңа сүзләр.</p> <p style="text-align: justify;">Кибеттә - в магазине</p> <p style="text-align: justify;">Сатучы - продавец</p> <p style="text-align: justify;">Сата - продает</p> <p style="text-align: justify;">Эшли - работает</p> <p style="text-align: justify;">Ничә сум? - сколько стоит?</p> <p style="text-align: justify;">Әйдәгез әле ,яңа сүзләр белән җөмләләр төзеп карыйк.</p> <p style="text-align: justify;">2.Ял минуты.</p> <p style="text-align: justify;">-Күрсәтегез, балалар, Ничек ботка ашыйлар?(сөтне эчәләр, аш пешерәләр, ипи кисәләр).</p> <p style="text-align: justify;">Ял иттек.Хәзер урыннарга утырышабыз.</p> <p style="text-align: justify;">3. Әйдәгез әле, дәреслектәге рәсемгә карыйк. Диалогны укып, тәрҗемә итик.</p> <p style="text-align: justify;">IV.Белемнәрне ныгыту.</p> <p style="text-align: justify;">1. Хәзер экранга күз салыгыз.</p> <p style="text-align: justify;">-Узнай у продавщицы, есть ли эти продукты в магазине. (ЦОР)</p> <p style="text-align: justify;">(Укучылар сорыйлар, аннан соң үзләренең дөреслекләрен тикшерәләр.)</p> <p style="text-align: justify;">-Спроси, сколько стоят эти продукты.(ЦОР)</p> <p style="text-align: justify;">(Укучылар сорыйлар, аннан үзләренең дөреслекләрен тикшерәләр.)</p> <p style="text-align: justify;">2. Игътибар иткәнсездер,безнең монда кибет бар.Әйдәгез,сатучы һәм сатып алучы булып уйнап алабыз.Белмәмеш тә өйрәнә торсын. (Вы,наверное,обратили внимание.У</p> <p style="text-align: justify;">нас здесь есть магазин.А сейчас,давайте,немного поиграем. И Незнайка пусть смотрит и учится.)</p> <p style="text-align: justify;">- "Ашамлыклар кибетендә" диалогы.</p> <p style="text-align: justify;">-Исәнмесез.</p> <p style="text-align: justify;">-Исәнмесез.</p> <p style="text-align: justify;">-Әйтегез әле, сездә ипи бармы?</p> <p style="text-align: justify;">-Әйе,ипи бар.</p> <p style="text-align: justify;">-Ничә сум?</p> <p style="text-align: justify;">-Ун сум.</p> <p style="text-align: justify;">-Миңа ипи бирегез әле.</p> <p style="text-align: justify;">-Рәхим ит.</p> <p style="text-align: justify;">-Рәхмәт,сау булыгыз.</p> <p style="text-align: justify;">-Исәнмесез.</p> <p style="text-align: justify;">-Исәнмесез.</p> <p style="text-align: justify;">-Әйтегез әле, сездә кефир бармы?</p> <p style="text-align: justify;">-Юк,кефир юк.</p> <p style="text-align: justify;">-Ә сөт бармы?</p> <p style="text-align: justify;">-Әйе,бар.</p> <p style="text-align: justify;">-Ничә сум?</p> <p style="text-align: justify;">-Җиде сум.</p> <p style="text-align: justify;">-Миңа сөт бирегез әле.</p> <p style="text-align: justify;">-Рәхим ит.</p> <p style="text-align: justify;">-Рәхмәт,сау булыгыз.</p> <p style="text-align: justify;">-Бик әйбәт,укучылар.Менә Белмәмеш тыңлап торды,сез әле итагатьле итеп сөйләшә дә беләсез икән.</p> <p style="text-align: justify;">Бу бик әйбәт сыйфат.</p> <p style="text-align: justify;">3.-Ә хәзер Белмәмеш дустыбызга нәрсәне эчәргә,нәрсәне ашарга кирәклеген аңлатып китәрбез. (А теперь,давайте,объясним нашей Незнайке,что можно пить,что кушать). Обратите внимание на экран.</p> <p style="text-align: justify;">(ЦОРда укучылар Мин &hellip; эчәм. Мин &hellip; ашыйм. дигән җөмләләр төзиләр.)</p> <p style="text-align: justify;">-Молодцы,булдырасыз.</p> <p style="text-align: justify;">4.-Белмәмеш сезгә рәхмәт әйтә.Аның сезгә сораулары да бар икән.Игътибар белән тыңлагыз.</p> <p style="text-align: justify;">Как вы скажете:</p> <p style="text-align: justify;">-что ты кушаешь на завтрак?</p> <p style="text-align: justify;">-что ты пьёшь?</p> <p style="text-align: justify;">(Укучылар бер-берсенә татарча сорау бирәләр һәм җавабын да әйтәләр.)</p> <p style="text-align: justify;">-Даша,син иртән нәрсә ашыйсың?</p> <p style="text-align: justify;">-Ботка ашыйм. Ә син нәрсә ашыйсың?</p> <p style="text-align: justify;">-Мин ипи белән май ашыйм. Егор, ә син иртән нәрсә эчәсең?</p> <p style="text-align: justify;">-Сок эчәм. Алия, ә син нәрсә эчәсең ?</p> <p style="text-align: justify;">(диалог шулай төрле кешегә күчеп дәвам итә.)</p> <p style="text-align: justify;">-Ребята,скажите пожалуйста,кто что кушает и что пьёт?Вы внимательно слушали?</p> <p style="text-align: justify;">-А как вы думаете,они правильно питаются?</p> <p style="text-align: justify;">-Әйе,укучылар,сәламәт яшәр өчен дөрес туклану бик тә кирәк.</p> <p style="text-align: justify;">-Белмәмеш тә сезнең җаваплар белән бик кәнәгать.Аңа барсы да аңлашылды.</p> <p style="text-align: justify;">V. Рефлексия.</p> <p style="text-align: justify;">-Ребята,Незнайка собирается уходить.Но он хочет знать ваше мнение о сегодняшнем уроке.</p> <p style="text-align: justify;">-Мин сезгә ике смайлик бирәм.Я вам даю два смайлика.</p> <p style="text-align: justify;">Если вам всё было доступно и интересно,то поднимите весёлый смайлик.</p> <p style="text-align: justify;">Те, кому было не понятно, не интересно, то поднимите грустный смайлик.</p> <p style="text-align: justify;">(Укучылар тиешле смайликларны күрсәтәләр).</p> <p style="text-align: justify;">-Очень хорошо.Незнайка вам тоже показывает свой смайлик и говорит вам "Спасибо". Белмәмеш тә сезгә үз смайлигын күрсәтә һәм рәхмәт әйтә.</p> <p style="text-align: justify;">VI.Йомгаклау.</p> <p style="text-align: justify;">-Димәк,без бүген "Кибеттә" темасы буенча сөйләштек.Әлеге тема буенча өйрәнелгән сүзләрне сөйләмебездә кулланып,сүзлек запасыбызны баеттык.</p> <p style="text-align: justify;">-Бүген барыгыз да бик актив булдыгыз Бигрәк тә ........ .</p> <p style="text-align: justify;">Сегодня все были активными,особенно &hellip;&hellip;.. .Молодцы!</p> <p style="text-align: justify;">- Шуның белән дәрес тәмам. Сау булыгыз.</p> https://uen.do.am/blog/informacion_kommunikativ_m_uen_tekhnologijal_re_nigezend_kibett_dig_n_temaga_d_res_plany/2018-08-09-8 angel https://uen.do.am/blog/informacion_kommunikativ_m_uen_tekhnologijal_re_nigezend_kibett_dig_n_temaga_d_res_plany/2018-08-09-8 Thu, 09 Aug 2018 11:38:19 GMT <p><span style="color:#8b4513;"><span style="font-size:14px;">Башкарды:</span></span></p> <p><span style="color:#8b4513;"><span style="font-size:14px;">Хәбибуллина Д.М., Казан шәһәре 89 нчы мәктәпнең татар теле һәм әдәбияты укытучысы;</span></span></p> <p><span style="color:#8b4513;"><span style="font-size:14px;">Проект эше яклауга тәкъдим ителә:</span></span></p> <p><span style="color:#8b4513;"><span style="font-size:14px;">Татар теле белеме кафедрасы доценты, филология фәннәре кандидаты &nbsp;</span></span></p> <p><span style="color:#8b4513;"><span style="font-size:14px;">Шәкүрова М.М.</span></span></p> <p><span style="color:#8b4513;"><span style="font-size:14px;">&nbsp;Казан &nbsp; 2016&nbsp; </span>&nbsp;</span></p> <table align="center" border="1" cellpadding="1" cellspacing="1" style="width:600px;"> <tbody> <tr> <td style="width: 50px; height: 50px;"><img alt="" src="https://uen.do.am/word-130-130.png" style="width: 50px; height: 50px;" /></td> <td> <p style="text-align: center;"><span... <p><span style="color:#8b4513;"><span style="font-size:14px;">Башкарды:</span></span></p> <p><span style="color:#8b4513;"><span style="font-size:14px;">Хәбибуллина Д.М., Казан шәһәре 89 нчы мәктәпнең татар теле һәм әдәбияты укытучысы;</span></span></p> <p><span style="color:#8b4513;"><span style="font-size:14px;">Проект эше яклауга тәкъдим ителә:</span></span></p> <p><span style="color:#8b4513;"><span style="font-size:14px;">Татар теле белеме кафедрасы доценты, филология фәннәре кандидаты &nbsp;</span></span></p> <p><span style="color:#8b4513;"><span style="font-size:14px;">Шәкүрова М.М.</span></span></p> <p><span style="color:#8b4513;"><span style="font-size:14px;">&nbsp;Казан &nbsp; 2016&nbsp; </span>&nbsp;</span></p> <table align="center" border="1" cellpadding="1" cellspacing="1" style="width:600px;"> <tbody> <tr> <td style="width: 50px; height: 50px;"><img alt="" src="https://uen.do.am/word-130-130.png" style="width: 50px; height: 50px;" /></td> <td> <p style="text-align: center;"><span style="color:#8b4513;"><span style="font-size:14px;">&nbsp;</span>ФДБС ШАРТЛАРЫНДА, УЕН ТЕХНОЛОГИЯСЕН КУЛЛАНЫП, РУС ТЕЛЛЕ УКУЧЫЛАРНЫҢ КОММУНИКАТИВ КОМПЕТЕНЦИЯСЕН ҮСТЕРҮ</span></p> </td> <td style="width: 50px; height: 50px;"><a href="https://uen.do.am/word/habibullina_d.m.doc"><img alt="" src="https://uen.do.am/1347291822.png" style="width: 50px; height: 50px;" /></a></td> </tr> </tbody> </table> https://uen.do.am/blog/proekt_ehshe_fdbs_shartlarynda_uen_tekhnologijasen_kullanyp_rus_telle_ukuchylarny_kommunikativ_kompetencijasen_ster/2018-07-09-1 angel https://uen.do.am/blog/proekt_ehshe_fdbs_shartlarynda_uen_tekhnologijasen_kullanyp_rus_telle_ukuchylarny_kommunikativ_kompetencijasen_ster/2018-07-09-1 Mon, 09 Jul 2018 11:11:34 GMT <p><span style="font-size:14px;"><span style="color:#8b4513;"><strong>Рима Камаева,</strong></span></span></p> <p><span style="font-size:14px;"><span style="color:#8b4513;"><i>Казан (Идел буе) федераль&nbsp;</i><i>университеты&nbsp;</i><i>Алабуга институтыны</i><i>ң</i><i>&nbsp;татар</i><i>&nbsp;</i><i>филология</i><i>се</i><i>&nbsp;кафедрасы</i><i>&nbsp;доценты, филология фәннәре кандидаты</i></span></span></p> <p><span style="font-size:14px;"><span style="color:#8b4513;"><i>Мәгариф" журналы, 2014 ел, 11-12 саннар</i></span></span></p> <p style="text-align: justify;"><strong>Укучылар эшчәнлеген активлаштыру һәм интенсивлаштыруга юнәлтелгән педагогик технологияләр</strong></p> <p style="text-align: justify;"><strong>Уен технологиясе</strong></p> <p style="text-align: justify;">Уен &ndash; бала эшчәнлегенең, тормышының аерылгысыз бер өлеше. Тәрбия чарасы буларак, ул балаларның камилләшүенә, шәхес буларак формалашуына, үзгәрүенә этәргеч булып тора. Балага белем һәм тәрбия уен а... <p><span style="font-size:14px;"><span style="color:#8b4513;"><strong>Рима Камаева,</strong></span></span></p> <p><span style="font-size:14px;"><span style="color:#8b4513;"><i>Казан (Идел буе) федераль&nbsp;</i><i>университеты&nbsp;</i><i>Алабуга институтыны</i><i>ң</i><i>&nbsp;татар</i><i>&nbsp;</i><i>филология</i><i>се</i><i>&nbsp;кафедрасы</i><i>&nbsp;доценты, филология фәннәре кандидаты</i></span></span></p> <p><span style="font-size:14px;"><span style="color:#8b4513;"><i>Мәгариф" журналы, 2014 ел, 11-12 саннар</i></span></span></p> <p style="text-align: justify;"><strong>Укучылар эшчәнлеген активлаштыру һәм интенсивлаштыруга юнәлтелгән педагогик технологияләр</strong></p> <p style="text-align: justify;"><strong>Уен технологиясе</strong></p> <p style="text-align: justify;">Уен &ndash; бала эшчәнлегенең, тормышының аерылгысыз бер өлеше. Тәрбия чарасы буларак, ул балаларның камилләшүенә, шәхес буларак формалашуына, үзгәрүенә этәргеч булып тора. Балага белем һәм тәрбия уен аркылы яхшырак бирелә. Ул уйнаган вакытта бик күп нәрсәләрне таный, үзенә күнекмәләр ала. Уен формасында оештырылган дәресләр фән белән кызыксынуны көчәйтә, баланың мөстәкыйльлеген үстерә.</p> <p style="text-align: justify;">Педагогика һәм психология өлкәсендә укыту методы буларак, уен ХХ гасырның 70 нче елларында киң тарала. Укыту процессында уен технологиясе максатчан булуы белән гомуми уен эшчәнлегеннән аерылып тора. Хәзерге көндә мәктәпләрдә уку-укыту процессын активлаштыру һәм интенсивлаштыру максатыннан уен эшчәнлеге түбәндәге очракларда файдаланыла:</p> <p style="text-align: justify;">1) фәнне өйрәнүдә мөстәкыйль технология;</p> <p style="text-align: justify;">2) нинди дә булса технологиянең бер состав өлеше;</p> <p style="text-align: justify;">3) дәрес яки аның бер этабы&nbsp;<i>(кереш өлеше, яңа теманы аңлату яки ныгыту, күнегүләр эшләү яки контроль эш һ.б.);</i></p> <p style="text-align: justify;">4) дәрестән тыш эшләр технологиясе.</p> <p style="text-align: justify;">Дәресләрдә уен технологиясе уенга корылган төрле ситуацияләр аша тормышка ашырыла һәм уку эшчәнлегендә кызыксындыру, эшкә дәртләндерү чарасы буларак файдаланыла. Уен технологиясе укучыларның танып белү активлыгын үстерә, акыл үсешен активлаштыра, аларда яңа сыйфатлар булдыруга ярдәм итә. Уен вакытында фән белән кызыксыну көчәя, мөстәкыйльлек, ихтыяр көче, игътибарлылык арта, хәтер яхшыра, уйлау күнекмәләре камилләшә.</p> <p style="text-align: justify;">Укытучы педагогик уенның төп асылын аңлаганда гына уку белән уенны аралаштыру процессы уку-укыту эшчәнлегендә уңай нәтиҗәләргә китерә. Уен аша укытучы укыту һәм тәрбия бурычларын уңайлы хәл итеп кенә калмый, ә укучы белән аралашуны да җайга сала. Балалар коллективын берләштерүдә, туплауда, дусларча мөгамәлә урнаштыруда да уенның әһәмияте зур.</p> <p style="text-align: justify;">Беренче чиратта уеннарны эшчәнлек төре буенча берничә зур төркемгә бүлеп карарга кирәк:&nbsp;<i>хәрәкәтле уеннар, интеллектуаль уеннар, психологик уеннар, иҗтимагый уеннар.</i></p> <p style="text-align: justify;"><strong>Педагогик эшчәнлеккә бәйле рәвештә</strong>&nbsp;түбәндәге уен төрләрен аерып күрсәтергә мөмкин:&nbsp;<i>дидактик уеннар (бу төр уеннар укучыларда белем-күнекмәләр формалаштыруга һәм камилләштерүгә, танып-белү эшчәнлеген киңәйтүгә юнәлтелгән), тәрбияви уеннар, иҗади уеннар, коммуникатив уеннар.</i></p> <p style="text-align: justify;"><strong>Үткәрү методикасы буенча уеннар</strong>&nbsp;бик күп төрләргә бүленә:&nbsp;<i>предметлы уеннар, сюжетлы уеннар, рольле уеннар, эшлекле уеннар һ.б.</i></p> <p style="text-align: justify;"><strong>Төрле фәннәргә бәйле рәвештә уеннар</strong>&nbsp;берничә төргә бүленә:&nbsp;<i>математик уеннар, химик уеннар, физик уеннар, экологик уеннар, музыкаль уеннар, әдәби уеннар, спорт уеннары һ.б.</i></p> <p style="text-align: justify;">Уеннар яңа теманы үзләштерү, белемнәрне ныгыту, гомум уку күнекмәләрен формалаштыру, иҗади сәләтләрен үстерүдә куелган бурычларны уңай хәл итүдә зур мөмкинлекләргә ия.</p> <p style="text-align: justify;">Башлангыч сыйныфларда уен &ndash; татар теле дәресләрендә уку эшчәнлеген оештыруның югары нәтиҗәле чарасы. Аны белем бирүнең барлык этапларында да кулланып була. Ул әзерләнгән һәм әзерләнмәгән сөйләмне формалаштыру һәм үстерү өчен уңай шартлар тудыра, кыенлыкларны җиңү шатлыгын тоярга булыша, коллекивизм рухы тәрбияли. Уен балаларның фикерләвен, сөйләмен һәм хәтерен үстерә.</p> <p style="text-align: justify;">Башлангыч сыйныфларда укучылар предметлы уеннарны, әкият геройларына бәйле булган рольле уеннарны теләп башкаралар. Ә төп һәм урта гомуми белем бирү мәктәбе укучылары тарафыннан тормыш-көнкүреш темаларына аралашуга багышланган рольле уеннар, хезмәт эшчәнлеген чагылдыра торган һөнәри (эшлекле) рольле уеннар уңышлы башкарыла.</p> <p style="text-align: justify;">Рольле уеннарның укучыларны өйрәтү мөмкинлекләре зур. Уеннарны парлап та, төркемләп тә үткәрергә мөмкин. Мондый уеннарны үткәрү өчен пьеса формасында уенның моделе төзелә. Укучыларга рольләрнең сүзләре бүлеп бирелә. Уен вакытында катнашучылар бер-берсе белән аралашалар, аларның табигый рәвештә нәрсәдер әйтү, нәрсә турында булса да сорау, әңгәмәдәшенә җавап бирү теләге туа. Бу уеннар берничә этаптан тора:&nbsp;<strong>әзерләнү этабы</strong>&nbsp;<i>(сценарий төзү, уен өчен кирәкле материалларны әзерләү, үткәрү планын төзү, максат-бурычларны билгеләү, уен кагыйдәләрен ачыклау, рольләрне бүлешү, төркемнәргә бүленү, консультацияләр үткәрү һ.б.),&nbsp;</i><strong>уенны үткәрү этабы</strong>&nbsp;<i>(кирәкле чыганаклар белән эшләү, төркемнәрнең чыгышы, дискуссияләр үткәрү, экспертларның эшләре һ.б.),&nbsp;</i><strong>йомгаклау этабы</strong><i>&nbsp;(уенга анализ ясау; бәяләү; нәтиҗә ясау, киңәшләр бирү һ.б.).</i>&nbsp;Рольле уеннар төрле типтагы дәресләрдә дә уңышлы кулланылалар.</p> <p style="text-align: justify;">Уенны оештырганда, түбәндәге максатларны күз алдында тоту мөһим:</p> <p style="text-align: justify;">1) укучыларның аралашу (коммуникатив) эшчәнлеген активлаштыру;</p> <p style="text-align: justify;">2) сөйләм эшчәнлеге дәрәҗәсенең төрле булуын истә тотып, рольләрне дөрес бүлү;</p> <p style="text-align: justify;">3) тормышта укучыларга яхшы таныш булган ситуацияләрдән файдалану;</p> <p style="text-align: justify;">4) үзара ярдәмләшү, телдән дөрес актив аралашу мохиты булдыру.</p> <p style="text-align: justify;"><strong>&ldquo;Күренекле шәхесләр&rdquo; уены.</strong></p> <p style="text-align: justify;">Һәрбер укучы бер күренекле кешене сайлап ала һәм беренче заттан аның турында сөйләргә тиеш була. &ldquo;Күренекле шәхес&rdquo; укытучы өстәле янына чыга, ә калган укучылар аңа сораулар бирәләр. Ролен тиз танытмас өчен, бу уенчы сорауларга турыдан-туры ачык итеп җавап бирми. Әгәр төркемдәге укучылар бу шәхесне танысалар, фамилиясен кәгазьгә язып, укытучыга бирәләр. Берничә дөрес җавап табылганнан соң, укытучы уенны туктата һәм җиңүчене билгели.</p> <p style="text-align: justify;"><strong>&ldquo;Күршеләр&rdquo; уены.</strong></p> <p style="text-align: justify;">1. Иң башта укучылар үзләренең күршеләре турында сөйлиләр. Укытучы укучылардан күршеләре белән ничек яшәүләрен сораштыра: күршеләре аларны борчымыймы, бигрәк тә нәрсә аларга комачаулый (кирәкле-кирәксез шакылдау, көчле тавыш белән телевизор карау, музыка тыңлау һ.б.). Күршеләрдән канәгатьсезлек сәбәпләре тактага язылып куела. Шуннан соң төркем парларга бүленә, биремнәр таратыла. Һәрбер пар күрсәтелгән сәбәпләрнең берсен сайлап ала, диалог төзеп, аны уйнап күрсәтә. Аннан соң парлар яңадан төркемнәргә берләшәләр һәм күршеләр белән яхшы яшәү кагыйдәләрен төзиләр.</p> <p style="text-align: justify;">2. Бу уен мәгълүмат җыюга нигезләнеп төзелә. Уенда катнашучылар бәйрәм табыны янына чакырыла. Табын янында күрше утыручалар арасында әңгәмә оештырыла, алар кайчандыр бер-берсен күргән кебек, ләкин кайчан, ничек очрашулары турында хәтерли алмыйлар. Уенчыларның төп максаты &ndash; шул очрашуны ачыклау. Сөйләшү барышында кунаклар бер-берсе белән танышалар, кайда яшәүләре, кайда укулары турында һ.б. сорашалар.</p> <p style="text-align: justify;"><strong><i>Коммуникатив уеннар</i></strong></p> <p style="text-align: justify;"><strong>&ldquo;Парыңны тап&rdquo; уены.</strong></p> <p style="text-align: justify;">1. Уен башланыр алдыннан һәр укучы нинди дә булса мәгълүматның бер өлеше язылган карточкалар ала һәм икенче өлешен (ягъни үзенең парын) табарга тиеш була. Мондый уеннарны җөмләләр, диалоглар, хикәяләр төзегәндә актив кулланырга мөмкин.</p> <p style="text-align: justify;">2. Төркемдә һәр укучының пары бар, ләкин парлар билгеле түгел. Һәр укучы бер-берсенә сораулар биреп парын табарга тиеш. Укытучы уенда катнашучыларга, билгеле бер вакытта сәяхәткә җыенырга тәкъдим итә. Моның өчен билгеле бер шартларны үтәргә кирәк. Катнашучыларның бурычы &ndash; үзеңә юлдаш табу. Шул максаттан чыгып, укучылар бер-берсе янына киләләр һәм бергә сәяхәткә чыгарга тәкъдим ясыйлар, аларның планнарын сораштыралар, үзләренең сәяхәт шартлары белән таныштыралар. Уенчылар үзләренең парларын тапканчы, шулай бер-берсе белән аралашалар.</p> <p style="text-align: justify;">3. Уенга катнашучылар икешәр карточка алалар. Беренче карточкага кызыксыну өлкәсе, гадәтләр, ә икенчесенә &ndash; тапшыраласы бүләк исеме языла. Бүләк дөрес тапшырылсын өчен, бер-береңнең гадәтен, нәрсә белән кызыксынуын яхшырак белергә кирәк. Моны үзара аралашу вакытында гына ачыкларга мөмкин.</p> <p style="text-align: justify;"><strong>&ldquo;Интервью алу&rdquo;.</strong></p> <p style="text-align: justify;">Интервью уздыру өчен, иң мөһиме сораулар төзергә кирәк, аны таблица, схема формасында да тәкъдим итәргә мөмкин.</p> <p style="text-align: justify;">1. Иң башта интервью алына торган кеше турында барлык мәгълүматны белергә кирәк.</p> <p style="text-align: justify;">2. Кем? нәрсә? кайда? кайчан? ни өчен? ничек? кебек сораулар кулланылырга тиеш. &ldquo;Әйе&rdquo;, &ldquo;юк&rdquo; кебек җавап бирә торган сораулар кулланылмасын.</p> <p style="text-align: justify;">3. Сорауларны әзерләгәндә, тыңлаучыларның фикерләрен дә исәпкә алырга кирәк.</p> <p style="text-align: justify;">4. Әгәр әңгәмәдәшең сорауны аңламаса, сорауга ачыклык кертелә.</p> <p style="text-align: justify;">5. Соңгы сорау йомгаклау характерында булырга тиеш. Иң соңыннан әңгәмәдәшеңнең тыңлаучыларга нәрсә әйтергә теләвен ачыкларга кирәк. Сораштыруны түбәндәгечә оештырырга мөмкин:</p> <p style="text-align: justify;">4-5 укучы такта янына чыга, сорауга җавапны алар, акбур ярдәмендә рәсем ясап, тактага төшерергә тиеш булалар. Башка уенчылар да үзләренең рәсемнәрен төшерәләр. Аннан соң төркемнәргә берләшеп, нинди ситуациядә үзләрен ничек тотулары турында әңгәмә коралар.</p> <p style="text-align: justify;">Уен технологиясен уку-укыту процессында куллана башлаганчы, иң башта кайсы темаларны уен аша өйрәнү максатчан булуын ачыкларга кирәк. Уенны оештырганда, вакыт бүленешен төгәл билгеләргә кирәк, чөнки ял вакытларында уен кагыйдәләре бозылырга һәм уенның нәтиҗәлелеге түбән булырга мөмкин. Рус балаларына татар телен өйрәтүдә уен технологиясе куллану бигрәк тә нәтиҗәле. Уеннар куллану балаларга тел материалын гамәли эшчәнлектә үзләштерергә булыша.</p> <p style="text-align: justify;">Шул рәвешле без уку процессын оештыру һәм идарә итүнең нәтиҗәлелегенә нигезләнгән кайбер педагогик технологияләргә һәм укучылар эшчәнлеген активлаштыру һәм интенсивлаштыруга юнәлтелгән педагогик технологияләргә гомуми күзәтү ясадык, аларның төп үзенчәлекләре, татар теле һәм әдәбияты дәресләрендә куллануның уңышлы якларын аерып күрсәттек.</p> <p style="text-align: justify;">Әдәбият.</p> <p style="text-align: justify;"><i>1. Гайфуллин В.Г. Педагогик технологияләр // Мәгариф, 2000. &ndash; № 4. &ndash; Б. 7&ndash;10.</i></p> <p style="text-align: justify;"><i>2. Заһидуллина Д.Ф. Урта мәктәптә татар әдәбиятын укыту методикасы: Методик кулланма. &ndash; Казан: Мәгариф, 2000. &ndash; 335 б.</i></p> <p style="text-align: justify;"><i>3. Сәмигуллин Г.Х., Баһавиев И.И. Укучыларның проект эше белән идарә итү // Мәгариф, 2004. &ndash; № 12. &ndash; Б. 2&ndash;13.</i></p> <p style="text-align: justify;"><i>4.&nbsp;</i><i>Хайдарова Р.З. Научно-педагогические аспекты билингвального образования в Республике Татарстан. &ndash; Набережные Челны, 2006. &ndash; 200 с</i><i>. һ.б.</i></p> https://uen.do.am/blog/tatar_telen_jr_t_d_zamancha_pedagogik_tekhnologijal_r/2018-06-09-2 angel https://uen.do.am/blog/tatar_telen_jr_t_d_zamancha_pedagogik_tekhnologijal_r/2018-06-09-2 Sat, 09 Jun 2018 11:17:12 GMT <p><span style="font-size:14px;"><span style="color:#8b4513;">ТАТАР ТЕЛЕ ДӘРЕСЛӘРЕНДӘ УЕН ТЕХНОЛОГИЯСЕН КУЛЛАНУ</span></span></p> <p><span style="font-size:14px;"><span style="color:#8b4513;"><i>Сафиуллина Л.Н. Казан шәһәре, 111 нче мәктәп</i></span></span></p> <p align="justify">Уен гаҗәп киң төшенчә. Шиллер уенны &ldquo;һәр сәнгатьнең нигезе&rdquo; дип санаган. Уен бөтен кешелек мәдәниятенең нигезендә ята, чөнки уен &ndash; иҗат эшенең беренче адымы. Ул мәҗбүрияттән котылу юлы: кеше уйнаган вакытта ирекле уйлый, тоя, иҗат итә башлый, бары тик яшәешнең табигый эчке законнарына гына буйсына.</p> <p align="justify">Укучылар коллективында уен һәм белем бирү бер-берсенә шулкадәр тыгыз үрелгән, кайбер очракларда аларның чикләрен билгеләү дә кыен, чөнки уенның кайчан шаярудан туктап, чын хезмәткә әйләнүен белеп булмый. Укучыларга хас хәрәкәтчәнлек, яңалыкка омтылыш күп очракта уенда уңай нәтиҗәсен бирә, балада үз-үзенә ышаныч уята. Ул чын-чынлап укучыга хезмәтне алыштыра.</p> <p align="... <p><span style="font-size:14px;"><span style="color:#8b4513;">ТАТАР ТЕЛЕ ДӘРЕСЛӘРЕНДӘ УЕН ТЕХНОЛОГИЯСЕН КУЛЛАНУ</span></span></p> <p><span style="font-size:14px;"><span style="color:#8b4513;"><i>Сафиуллина Л.Н. Казан шәһәре, 111 нче мәктәп</i></span></span></p> <p align="justify">Уен гаҗәп киң төшенчә. Шиллер уенны &ldquo;һәр сәнгатьнең нигезе&rdquo; дип санаган. Уен бөтен кешелек мәдәниятенең нигезендә ята, чөнки уен &ndash; иҗат эшенең беренче адымы. Ул мәҗбүрияттән котылу юлы: кеше уйнаган вакытта ирекле уйлый, тоя, иҗат итә башлый, бары тик яшәешнең табигый эчке законнарына гына буйсына.</p> <p align="justify">Укучылар коллективында уен һәм белем бирү бер-берсенә шулкадәр тыгыз үрелгән, кайбер очракларда аларның чикләрен билгеләү дә кыен, чөнки уенның кайчан шаярудан туктап, чын хезмәткә әйләнүен белеп булмый. Укучыларга хас хәрәкәтчәнлек, яңалыкка омтылыш күп очракта уенда уңай нәтиҗәсен бирә, балада үз-үзенә ышаныч уята. Ул чын-чынлап укучыга хезмәтне алыштыра.</p> <p align="justify">Уен һәм аның кызыклы элементлары укучыларда йөгерек, аңлы, сәнгатьле уку, текст, дәреслек белән эшләү күнекмәләре булдыру өчен гаять кирәкле, нәтиҗәле чара-алымнарның берсе булып тора. Уен алымнарын, эш төрләрен төрлечә сайларга мөмкин. Ләкин шуны да онытмаска кирәк: уен оештырганчы, төп бурычны билгеләү, укучыларны теоретик яктан әзерләү, аның шартлары һәм үзара аралашу кагыйдәләре белән таныштыру мөһим. Бурычлар үтәлеп, чишелешнең дөреслеге тикшерелсә һәм нәтиҗә бәяләнсә генә уен максатка ярашлы була.</p> <p align="justify">Татар теле дәресләрендә уеннар материалның үзенчәлеге һәм эчтәлегенә, укучыларның әзерлек дәрәҗәсенә карап, дәреснең өч этабында да: белемнәрне актуальләштергәндә, яңа тема өйрәнгәндә һәм ныгытканда да кулланыла. [1:41-42]</p> <p align="justify">Рус телле балаларны татар теле белән кызыксындыру зур көч сорый. Аларның телне өйрәнүгә теләген сүндермәү, дәрескә кызыксыну һәм стимул булдыру өчен, дәрестә уеннар куллану нәтиҗәле. Уен вакытында укучының иҗат мөмкинлеләре ачыла, мөстәкыйльлеге арта, оештыру сәләте үсә. Уен кайбер балалар өчен хыяллану, кайберләренә күңелле ял итү чарасы да булып тора. Укытучы өчен уен &ndash; балаларны яхшырак аңлау, аларга тагын да ныграк якынаю чарасы да. Чөнки нәкъ менә уен вакытында укытучы һәр баланың нәрсәгә сәләтле булуын, аның оештыру мөмкинлекләрен яхшырак күрә ала, холкын, гадәтләрен яхшырак аңлый. Уен ярдәмендә оялчан, үз эченә бикләнгән балаларны да уятырга мөмкин. Уендагы текстка, җырга кушылып, аның кагыйдәләрен үтәп, я булмаса, ниндидер роль башкарып, бала үз көченә ышанырга, эшләгән эшенә бәя бирергә өйрәнә, анда ярдәмләшү, игътибарлылык кебек сыйфатлар тәрбияләнә.</p> <p align="justify">Укыту процессында уен эшчәнлеге төрле функцияләр үти:</p> <p align="justify">- мавыктыргыч (бу уенның төп функциясе &ndash; мавыктырырга, күңелен күрергә, кызыксыну уятырга);</p> <p align="justify">- коммуникатив (сөйләм диалектын үзләштерү);</p> <p align="justify">- диагностик (уен барышында үз-үзеңне танып белү);</p> <p align="justify">-милләтара коммуникацияләр (бөтен кешеләр өчен дә бер булган мәдәният кыйммәтләрен үзләштерү).</p> <p align="justify">Дәрестә укытучы, уеннар кулланып, укучыларның танып-белү эшчәнлеген оештырганда, аларның иҗади сәләтләрен ачарга тырышу максатын куя. Уен һәрвакыт эмоция һәм акыллылык таләп итә, шулай ук тиз арада җавап кабул итүне сорый (ничек җавап бирергә, нәрсә эшләргә, ничек җиңәргә?). Бу сорауларны чишәргә тырышу уйнаучыларның уйлау эшчәнлеген көчәйтә. Уен барышында балаларның татарча сөйләшергә тырышулары бик зур уңай факт булып тора. Уен алымнарын, эш төрләрен төрлечә сайларга мөмкин. Ләкин һәр уен ныклап уйланылган, һәрьяклап эшкәртелгән булырга тиеш. Уеннарны, гадәттә, берничә төркемгә бүлеп йөртәләр:</p> <p align="justify">1) әле өйрәнелмәгән татар лексикасын үзләштерергә ярдәм итә торган уеннар;</p> <p align="justify">2) өйрәнелгән лексиканы ныгытырга ярдәм итә торган уеннар;</p> <p align="justify">3) грамматик кагыйдәләрне кызыклы формада бирә торган уеннар;</p> <p align="justify">4) грамматик формаларны, җөмләдә сүзләр бәйләнешен һәм җөмлә төзү күнекмәләрен ныгытырга ярдәм итә торган уеннар.</p> <p align="justify">Формалары буенча алар телдән һәм язма, өстәл һәм хәрәкәтле уеннарга бүленәләр. Сүзләр белән бәйле күптөрле биремнәр дә балаларда кызыксыну уята:</p> <p align="justify">- аерым билгеләр буенча сүзләр табу (беренче яки соңгы аваз, хәреф һәм иҗек буенча; бирелгән тема ягъни рәсем буенча; синонимнар һәм антонимнар табу һ.б.)</p> <p align="justify">- сүз төзү (төшеп калган хәрефләрне кую; таралган хәрефләрне тиешле тәртиптә урнаштыру һ.б.);</p> <p align="justify">- яңа сүзләр ясау (бер хәрефне икенчесе белән алмаштыру; хәрефләр, иҗекләр өстәү яки алып ташлау, ягъни сүзне озайту, я кыскарту һ.б.);</p> <p align="justify">- бирелгән сүзләр белән сүзтезмәләр төзү.</p> <p align="justify">Хәрефләрне өйрәнгәндә, түбәндәге уеннарны бирергә мөмкин:</p> <p align="justify">1.Агачка груша рәсемнәре ясалган. [ә] авазы кергән сүзләр уйлау. Һәр сүз уйлаган саен бер грушаны буяу.</p> <p align="justify">2. Әйткән сүзләрдә ү хәрефе булса кул чаптыру (үрдәк, урман, күл, бүре, урам, күлмәк һ.б.)</p> <p align="justify">Күзәтүчәнлекне үстерүгә юнәлдерелгән уеннар дәресне җанландырып җибәрә. Мәсәлән, &ldquo;Нәрсә бар?&rdquo; уены (әйләнә-тирәдәге мөмкин кадәр күбрәк әйбернең исемен атыйлар); &ldquo;Кем күбрәк күрде?&rdquo; (рәсемнәрдә сурәтләнгән әйберләрне, аларның билгеләрен, хәрәкәтләрен саныйлар); &ldquo;Кем игътибарлырак?&rdquo; (бер әйберне, аның мөмкин кадәр күбрәк өлешләрен, билгеләрен әйтәләр); &ldquo;Кем тизрәк укый?&rdquo; уены (буталган текст бирелә, укучылар, җөмләләр төзеп, хикәяне укыйлар).[2:115-116]</p> <p align="justify">Татар теленә өйрәтүдә рольле уеннарны куллану да әһәмиятле алым булып тора. Аларның өйрәтү мөмкинлекләре зур һәм тәкъдим ителгән ситуацияләрдә укучылар аның белән иркен эш итәләр. Рольле уеннар берничә этаптан тора: өйдә яки сыйныфта әзерләнү, сыйныфта уенны оештыру, йомгаклау этаплары. Уенны оештырганда, укытучы берничә факторны истә тотарга тиеш:</p> <p align="justify">- укучыларның коммуникатив эшчәнлеген активлаштыру;</p> <p align="justify">- сөйләм эшчәнлеге дәрәҗәсенең төрле булуын истә тотып, балаларга рольләрне дөрес бүлеп бирү;</p> <p align="justify">- уенның нәтиҗәсе укучыларның хисси халәтенә бәйле булу;</p> <p align="justify">- укучыларга яхшы таныш булган ситуацияләрне файдалану;</p> <ul> <li> <p align="justify">үзара ярдәмләшү, телдә актив аралашу мохите булдыру.</p> </li> </ul> <p align="justify">Рольле уеннар диалогик сөйләмне үстерүдә бик нәтиҗәле чара булып тора.</p> <p align="justify">Аеруча башлангыч сыйныфларда бу алымны актив кулланырга мөмкин. Рольле уенда парлап һәм төркем составында да катнашырга була. Төркем белән эшләгәндә, әкиятләрне үзгәртеп, тулыландырып, өстәмә сораулар ярдәмендә коммуникатив максатка ирешергә мөмкин. Мәсәлән, 1 нче сыйныфта &ldquo;Шалкан&rdquo;, &ldquo;Теремкәй&rdquo; әкияте мисалында лексик һәм грамматик материал ныгытыла. Әкиятне сәхнәләштерүдә катнашучы һәр бала үз исеменнән әлеге геройга характеристика биреп китә. Мәсәлән, &ldquo;Шалкан&rdquo; әкиятендәге шалкан үзе турында түбәндәгечә сөйләргә мөмкин: &ldquo;Мин &ndash; шалкан. Мин сары, зур, тәмле&rdquo;. Шул рәвешчә, һәр герой үзе турында сөйләп китә. 2 нче сыйныфта &ldquo;Күмәч&rdquo; әкиятен үткәндә, һәм төрле текстларны укыгач, әлеге уен төрен кулланырга була. Укучылар бу уенда бик теләп катнашалар, бер-берсенә ярдәм итәләр.</p> <p align="justify">Болардан тыш төрле уен элементларын кулланырга мөмкин. Бөтен дәресне ситуацияле уенга кормыйча, аның билгеле бер этабында гына да уен элементы кертеп җибәреп була. Мәсәлән, &ldquo;Мин чисталык яратам&rdquo;, &ldquo;Кибеттә&rdquo;, &ldquo;Базарда&rdquo;, &ldquo;Туган көнгә чакыру&rdquo; кебек рольле уеннар бик кызыклы. Аны, гадәттә, шушы темаларга караган лексика һәм репликаларны өйрәнгәндә куллану уңай нәтиҗә бирә. Диалогик сөйләмне үстерүдә дә әһәмиятле чара булып тора. Телне авыр үзләштергән балаларда да кызыксыну уяна.</p> <p align="justify">Ял минутлары уздырганда да уен элементлрына мөрәҗәгать итәргә мөмкин. Бу күптән үткән лексиканы искә төшереп торуда отышлы чара. Мәсәлән, укытучы сүзтезмәләрне, җөмләләрне рус телендә әйтә, укучылар татарчага тәрҗемә итеп, хәрәкәтләр белән күрсәтәләр (мин тимераякта шуам, мин чәч тарыйм, мин бит юам һ.б.) Ел фасылларына хас булган билгеләрне өйрәнгәндә дә, укучылар билгеләрне төрле хәрәкәтләр белән күрсәтәләр (җил исә, буран, кар ява, яфраклар коела һ.б.)</p> <p align="justify">Укыту процессы барышында белемнәр генә түгел, бала дәрестә алган хисләр, тәэсирләр дә мөһим. Дәрестә мәкаләләләр, әйтемнәр, шигырьләр өйрәнү укучыларга телне үзләштерергә ярдәм итә. Мондый алымнар ярдәмендә яңа материалны ныгытырга, шулай ук үткән материалны күңелле итеп кабатларга мөмкин.</p> <p align="justify">Татар теле дәресенә кызыксынуны арттыру өчен дәресләрдә төрле көйләр һәм җырлар кулланырга була. Җыр күңел ачу моменты гына түгел, лексик запасларны арттыру, грамматик конструкцияләрне яхшырак үзләштерү чарасы да. Ул сүзне әйтү күнекмәләрен ныгыта, эстетик кабул итүгә тәэсир итә, коллективны туплый. Сыйныфта яхшы психологик климат урнаша, эмоциональ тонус арта.</p> <p align="justify">Дәресләрдә уен алымнарын куллану укучыларның белем дәрәҗәсен генә күтәреп калмый, телебезгә тирән мәхәббәт тә тәрбияли.</p> <p align="center">Файдаланылган әдәбият:</p> <p align="justify">1. 2014/2015 нче уку елында татар телен укыту үзенчәлекләре: методик тәкъдимнәр/ төз. Д.Ш.Гыйльманов. &ndash; Казан: Татарстан Республикасы Мәгарифне үстерү институты, 2014. &ndash; 52 б.</p> <p align="justify">2. Волкова Р., Гарәфетдинова Р. Башлангыч мәктәптә татар телен чит тел буларак өйрәтүдә уен алымнарын һәм методларын куллану. &ndash; Казан: Мәгариф, 2014. &ndash; 128 б.</p> https://uen.do.am/blog/tatar_tele_d_resl_rend_uen_tekhnologijasen_kullanu/2018-05-09-4 angel https://uen.do.am/blog/tatar_tele_d_resl_rend_uen_tekhnologijasen_kullanu/2018-05-09-4 Wed, 09 May 2018 11:20:48 GMT <p><span style="color:#8b4513;">ТАТАР ТЕЛЕ ДӘРЕСЛӘРЕНДӘ УЕН ТЕХНОЛОГИЯСЕН КУЛЛАНУ</span></p> <p><span style="color:#8b4513;"><i>Сафиуллина Л.Н. Казан шәһәре, 111 нче мәктәп</i></span></p> <p align="justify">Уен гаҗәп киң төшенчә. Шиллер уенны &ldquo;һәр сәнгатьнең нигезе&rdquo; дип санаган. Уен бөтен кешелек мәдәниятенең нигезендә ята, чөнки уен &ndash; иҗат эшенең беренче адымы. Ул мәҗбүрияттән котылу юлы: кеше уйнаган вакытта ирекле уйлый, тоя, иҗат итә башлый, бары тик яшәешнең табигый эчке законнарына гына буйсына.</p> <p align="justify">Укучылар коллективында уен һәм белем бирү бер-берсенә шулкадәр тыгыз үрелгән, кайбер очракларда аларның чикләрен билгеләү дә кыен, чөнки уенның кайчан шаярудан туктап, чын хезмәткә әйләнүен белеп булмый. Укучыларга хас хәрәкәтчәнлек, яңалыкка омтылыш күп очракта уенда уңай нәтиҗәсен бирә, балада үз-үзенә ышаныч уята. Ул чын-чынлап укучыга хезмәтне алыштыра.</p> <p align="justify">Уен һәм аның кызыклы элементлары укучыларда йөгерек, аңлы, сәнгат... <p><span style="color:#8b4513;">ТАТАР ТЕЛЕ ДӘРЕСЛӘРЕНДӘ УЕН ТЕХНОЛОГИЯСЕН КУЛЛАНУ</span></p> <p><span style="color:#8b4513;"><i>Сафиуллина Л.Н. Казан шәһәре, 111 нче мәктәп</i></span></p> <p align="justify">Уен гаҗәп киң төшенчә. Шиллер уенны &ldquo;һәр сәнгатьнең нигезе&rdquo; дип санаган. Уен бөтен кешелек мәдәниятенең нигезендә ята, чөнки уен &ndash; иҗат эшенең беренче адымы. Ул мәҗбүрияттән котылу юлы: кеше уйнаган вакытта ирекле уйлый, тоя, иҗат итә башлый, бары тик яшәешнең табигый эчке законнарына гына буйсына.</p> <p align="justify">Укучылар коллективында уен һәм белем бирү бер-берсенә шулкадәр тыгыз үрелгән, кайбер очракларда аларның чикләрен билгеләү дә кыен, чөнки уенның кайчан шаярудан туктап, чын хезмәткә әйләнүен белеп булмый. Укучыларга хас хәрәкәтчәнлек, яңалыкка омтылыш күп очракта уенда уңай нәтиҗәсен бирә, балада үз-үзенә ышаныч уята. Ул чын-чынлап укучыга хезмәтне алыштыра.</p> <p align="justify">Уен һәм аның кызыклы элементлары укучыларда йөгерек, аңлы, сәнгатьле уку, текст, дәреслек белән эшләү күнекмәләре булдыру өчен гаять кирәкле, нәтиҗәле чара-алымнарның берсе булып тора. Уен алымнарын, эш төрләрен төрлечә сайларга мөмкин. Ләкин шуны да онытмаска кирәк: уен оештырганчы, төп бурычны билгеләү, укучыларны теоретик яктан әзерләү, аның шартлары һәм үзара аралашу кагыйдәләре белән таныштыру мөһим. Бурычлар үтәлеп, чишелешнең дөреслеге тикшерелсә һәм нәтиҗә бәяләнсә генә уен максатка ярашлы була.</p> <p align="justify">Татар теле дәресләрендә уеннар материалның үзенчәлеге һәм эчтәлегенә, укучыларның әзерлек дәрәҗәсенә карап, дәреснең өч этабында да: белемнәрне актуальләштергәндә, яңа тема өйрәнгәндә һәм ныгытканда да кулланыла. [1:41-42]</p> <p align="justify">Рус телле балаларны татар теле белән кызыксындыру зур көч сорый. Аларның телне өйрәнүгә теләген сүндермәү, дәрескә кызыксыну һәм стимул булдыру өчен, дәрестә уеннар куллану нәтиҗәле. Уен вакытында укучының иҗат мөмкинлеләре ачыла, мөстәкыйльлеге арта, оештыру сәләте үсә. Уен кайбер балалар өчен хыяллану, кайберләренә күңелле ял итү чарасы да булып тора. Укытучы өчен уен &ndash; балаларны яхшырак аңлау, аларга тагын да ныграк якынаю чарасы да. Чөнки нәкъ менә уен вакытында укытучы һәр баланың нәрсәгә сәләтле булуын, аның оештыру мөмкинлекләрен яхшырак күрә ала, холкын, гадәтләрен яхшырак аңлый. Уен ярдәмендә оялчан, үз эченә бикләнгән балаларны да уятырга мөмкин. Уендагы текстка, җырга кушылып, аның кагыйдәләрен үтәп, я булмаса, ниндидер роль башкарып, бала үз көченә ышанырга, эшләгән эшенә бәя бирергә өйрәнә, анда ярдәмләшү, игътибарлылык кебек сыйфатлар тәрбияләнә.</p> <p align="justify">Укыту процессында уен эшчәнлеге төрле функцияләр үти:</p> <p align="justify">- мавыктыргыч (бу уенның төп функциясе &ndash; мавыктырырга, күңелен күрергә, кызыксыну уятырга);</p> <p align="justify">- коммуникатив (сөйләм диалектын үзләштерү);</p> <p align="justify">- диагностик (уен барышында үз-үзеңне танып белү);</p> <p align="justify">-милләтара коммуникацияләр (бөтен кешеләр өчен дә бер булган мәдәният кыйммәтләрен үзләштерү).</p> <p align="justify">Дәрестә укытучы, уеннар кулланып, укучыларның танып-белү эшчәнлеген оештырганда, аларның иҗади сәләтләрен ачарга тырышу максатын куя. Уен һәрвакыт эмоция һәм акыллылык таләп итә, шулай ук тиз арада җавап кабул итүне сорый (ничек җавап бирергә, нәрсә эшләргә, ничек җиңәргә?). Бу сорауларны чишәргә тырышу уйнаучыларның уйлау эшчәнлеген көчәйтә. Уен барышында балаларның татарча сөйләшергә тырышулары бик зур уңай факт булып тора. Уен алымнарын, эш төрләрен төрлечә сайларга мөмкин. Ләкин һәр уен ныклап уйланылган, һәрьяклап эшкәртелгән булырга тиеш. Уеннарны, гадәттә, берничә төркемгә бүлеп йөртәләр:</p> <p align="justify">1) әле өйрәнелмәгән татар лексикасын үзләштерергә ярдәм итә торган уеннар;</p> <p align="justify">2) өйрәнелгән лексиканы ныгытырга ярдәм итә торган уеннар;</p> <p align="justify">3) грамматик кагыйдәләрне кызыклы формада бирә торган уеннар;</p> <p align="justify">4) грамматик формаларны, җөмләдә сүзләр бәйләнешен һәм җөмлә төзү күнекмәләрен ныгытырга ярдәм итә торган уеннар.</p> <p align="justify">Формалары буенча алар телдән һәм язма, өстәл һәм хәрәкәтле уеннарга бүленәләр. Сүзләр белән бәйле күптөрле биремнәр дә балаларда кызыксыну уята:</p> <p align="justify">- аерым билгеләр буенча сүзләр табу (беренче яки соңгы аваз, хәреф һәм иҗек буенча; бирелгән тема ягъни рәсем буенча; синонимнар һәм антонимнар табу һ.б.)</p> <p align="justify">- сүз төзү (төшеп калган хәрефләрне кую; таралган хәрефләрне тиешле тәртиптә урнаштыру һ.б.);</p> <p align="justify">- яңа сүзләр ясау (бер хәрефне икенчесе белән алмаштыру; хәрефләр, иҗекләр өстәү яки алып ташлау, ягъни сүзне озайту, я кыскарту һ.б.);</p> <p align="justify">- бирелгән сүзләр белән сүзтезмәләр төзү.</p> <p align="justify">Хәрефләрне өйрәнгәндә, түбәндәге уеннарны бирергә мөмкин:</p> <p align="justify">1.Агачка груша рәсемнәре ясалган. [ә] авазы кергән сүзләр уйлау. Һәр сүз уйлаган саен бер грушаны буяу.</p> <p align="justify">2. Әйткән сүзләрдә ү хәрефе булса кул чаптыру (үрдәк, урман, күл, бүре, урам, күлмәк һ.б.)</p> <p align="justify">Күзәтүчәнлекне үстерүгә юнәлдерелгән уеннар дәресне җанландырып җибәрә. Мәсәлән, &ldquo;Нәрсә бар?&rdquo; уены (әйләнә-тирәдәге мөмкин кадәр күбрәк әйбернең исемен атыйлар); &ldquo;Кем күбрәк күрде?&rdquo; (рәсемнәрдә сурәтләнгән әйберләрне, аларның билгеләрен, хәрәкәтләрен саныйлар); &ldquo;Кем игътибарлырак?&rdquo; (бер әйберне, аның мөмкин кадәр күбрәк өлешләрен, билгеләрен әйтәләр); &ldquo;Кем тизрәк укый?&rdquo; уены (буталган текст бирелә, укучылар, җөмләләр төзеп, хикәяне укыйлар).[2:115-116]</p> <p align="justify">Татар теленә өйрәтүдә рольле уеннарны куллану да әһәмиятле алым булып тора. Аларның өйрәтү мөмкинлекләре зур һәм тәкъдим ителгән ситуацияләрдә укучылар аның белән иркен эш итәләр. Рольле уеннар берничә этаптан тора: өйдә яки сыйныфта әзерләнү, сыйныфта уенны оештыру, йомгаклау этаплары. Уенны оештырганда, укытучы берничә факторны истә тотарга тиеш:</p> <p align="justify">- укучыларның коммуникатив эшчәнлеген активлаштыру;</p> <p align="justify">- сөйләм эшчәнлеге дәрәҗәсенең төрле булуын истә тотып, балаларга рольләрне дөрес бүлеп бирү;</p> <p align="justify">- уенның нәтиҗәсе укучыларның хисси халәтенә бәйле булу;</p> <p align="justify">- укучыларга яхшы таныш булган ситуацияләрне файдалану;</p> <ul> <li> <p align="justify">үзара ярдәмләшү, телдә актив аралашу мохите булдыру.</p> </li> </ul> <p align="justify">Рольле уеннар диалогик сөйләмне үстерүдә бик нәтиҗәле чара булып тора.</p> <p align="justify">Аеруча башлангыч сыйныфларда бу алымны актив кулланырга мөмкин. Рольле уенда парлап һәм төркем составында да катнашырга була. Төркем белән эшләгәндә, әкиятләрне үзгәртеп, тулыландырып, өстәмә сораулар ярдәмендә коммуникатив максатка ирешергә мөмкин. Мәсәлән, 1 нче сыйныфта &ldquo;Шалкан&rdquo;, &ldquo;Теремкәй&rdquo; әкияте мисалында лексик һәм грамматик материал ныгытыла. Әкиятне сәхнәләштерүдә катнашучы һәр бала үз исеменнән әлеге геройга характеристика биреп китә. Мәсәлән, &ldquo;Шалкан&rdquo; әкиятендәге шалкан үзе турында түбәндәгечә сөйләргә мөмкин: &ldquo;Мин &ndash; шалкан. Мин сары, зур, тәмле&rdquo;. Шул рәвешчә, һәр герой үзе турында сөйләп китә. 2 нче сыйныфта &ldquo;Күмәч&rdquo; әкиятен үткәндә, һәм төрле текстларны укыгач, әлеге уен төрен кулланырга була. Укучылар бу уенда бик теләп катнашалар, бер-берсенә ярдәм итәләр.</p> <p align="justify">Болардан тыш төрле уен элементларын кулланырга мөмкин. Бөтен дәресне ситуацияле уенга кормыйча, аның билгеле бер этабында гына да уен элементы кертеп җибәреп була. Мәсәлән, &ldquo;Мин чисталык яратам&rdquo;, &ldquo;Кибеттә&rdquo;, &ldquo;Базарда&rdquo;, &ldquo;Туган көнгә чакыру&rdquo; кебек рольле уеннар бик кызыклы. Аны, гадәттә, шушы темаларга караган лексика һәм репликаларны өйрәнгәндә куллану уңай нәтиҗә бирә. Диалогик сөйләмне үстерүдә дә әһәмиятле чара булып тора. Телне авыр үзләштергән балаларда да кызыксыну уяна.</p> <p align="justify">Ял минутлары уздырганда да уен элементлрына мөрәҗәгать итәргә мөмкин. Бу күптән үткән лексиканы искә төшереп торуда отышлы чара. Мәсәлән, укытучы сүзтезмәләрне, җөмләләрне рус телендә әйтә, укучылар татарчага тәрҗемә итеп, хәрәкәтләр белән күрсәтәләр (мин тимераякта шуам, мин чәч тарыйм, мин бит юам һ.б.) Ел фасылларына хас булган билгеләрне өйрәнгәндә дә, укучылар билгеләрне төрле хәрәкәтләр белән күрсәтәләр (җил исә, буран, кар ява, яфраклар коела һ.б.)</p> <p align="justify">Укыту процессы барышында белемнәр генә түгел, бала дәрестә алган хисләр, тәэсирләр дә мөһим. Дәрестә мәкаләләләр, әйтемнәр, шигырьләр өйрәнү укучыларга телне үзләштерергә ярдәм итә. Мондый алымнар ярдәмендә яңа материалны ныгытырга, шулай ук үткән материалны күңелле итеп кабатларга мөмкин.</p> <p align="justify">Татар теле дәресенә кызыксынуны арттыру өчен дәресләрдә төрле көйләр һәм җырлар кулланырга була. Җыр күңел ачу моменты гына түгел, лексик запасларны арттыру, грамматик конструкцияләрне яхшырак үзләштерү чарасы да. Ул сүзне әйтү күнекмәләрен ныгыта, эстетик кабул итүгә тәэсир итә, коллективны туплый. Сыйныфта яхшы психологик климат урнаша, эмоциональ тонус арта.</p> <p align="justify">Дәресләрдә уен алымнарын куллану укучыларның белем дәрәҗәсен генә күтәреп калмый, телебезгә тирән мәхәббәт тә тәрбияли.</p> <p align="center">Файдаланылган әдәбият:</p> <p align="justify">1. 2014/2015 нче уку елында татар телен укыту үзенчәлекләре: методик тәкъдимнәр/ төз. Д.Ш.Гыйльманов. &ndash; Казан: Татарстан Республикасы Мәгарифне үстерү институты, 2014. &ndash; 52 б.</p> <p align="justify">2. Волкова Р., Гарәфетдинова Р. Башлангыч мәктәптә татар телен чит тел буларак өйрәтүдә уен алымнарын һәм методларын куллану. &ndash; Казан: Мәгариф, 2014. &ndash; 128 б.</p> https://uen.do.am/blog/tatar_tele_d_resl_rend_uen_tekhnologijasen_kullanu/2018-04-09-3 angel https://uen.do.am/blog/tatar_tele_d_resl_rend_uen_tekhnologijasen_kullanu/2018-04-09-3 Mon, 09 Apr 2018 11:20:05 GMT <p><span style="color:#8b4513;"><span style="font-size:14px;">Татар теле дәресләрендә грамматик уеннар.</span></span></p> <p><span style="color:#8b4513;"><span style="font-size:14px;">Закирова Гөлнур Фоат кызы,</span></span></p> <p><span style="color:#8b4513;"><span style="font-size:14px;">татар теле һәм әдәбияты укытучысы.</span></span></p> <p><span style="color:#8b4513;"><span style="font-size:14px;">2016нчы ел.</span></span></p> <p align="justify">Татар теле дәресләрендә укытучы баланың югары сөйләм культурасын формалаштырырга, ишетеп аңлау, уйлау, фикер йөртү, аралашу осталыгын, иҗади сәләтен үстерергә, мөстәкыйль эшләү омтылышын уятырга тиеш. Укучыларның белем һәм күнекмәләрен арттыруда, аларның үз фикерләрен язмача яки сөйләмә рәвештә формалаштыра белергә өйрәтүдә, үзара аралашу осталыгына ирешүдә, шулай ук балаларны тел фәне белән кызыксындыруда уеннарның әһәмияте зур. Дәресләрдә урынлы кулланылган уеннар укучыларны активлаштыра, аларның игътибарын дәрес материалына юнәлтә һ... <p><span style="color:#8b4513;"><span style="font-size:14px;">Татар теле дәресләрендә грамматик уеннар.</span></span></p> <p><span style="color:#8b4513;"><span style="font-size:14px;">Закирова Гөлнур Фоат кызы,</span></span></p> <p><span style="color:#8b4513;"><span style="font-size:14px;">татар теле һәм әдәбияты укытучысы.</span></span></p> <p><span style="color:#8b4513;"><span style="font-size:14px;">2016нчы ел.</span></span></p> <p align="justify">Татар теле дәресләрендә укытучы баланың югары сөйләм культурасын формалаштырырга, ишетеп аңлау, уйлау, фикер йөртү, аралашу осталыгын, иҗади сәләтен үстерергә, мөстәкыйль эшләү омтылышын уятырга тиеш. Укучыларның белем һәм күнекмәләрен арттыруда, аларның үз фикерләрен язмача яки сөйләмә рәвештә формалаштыра белергә өйрәтүдә, үзара аралашу осталыгына ирешүдә, шулай ук балаларны тел фәне белән кызыксындыруда уеннарның әһәмияте зур. Дәресләрдә урынлы кулланылган уеннар укучыларны активлаштыра, аларның игътибарын дәрес материалына юнәлтә һәм иҗади халәт булдыра. Уеннар вакытында фән нигезләрен үзләштерү белән бергә укучы үз фикерләрен формалаштыра белү күнекмәләре дә ала.</p> <p align="justify">Аеруча кече яшьтә балага белем һәм тәрбия уен аркылы бирелә. Шуның өчен укытучы, татар теле фәненән белем һәм тәрбия бирү бурычын күздә тотып, тел дәресләрендә балаларның уеннарын максатка ярашлы итеп оештырырга тиеш.</p> <p align="justify">Татар теле дәресләрендә, аерым тел фактын өйрәнгәндә, сөйләү һәм язу күнекмәләре биргәндә, мавыктыргыч уеннар белән читенлек ситуациясе тудырылырга, уен элементлары кертеп, проблемалы сорау һәм мәсьәләләр куелырга тиеш. Аларны чишү балада үз көченә ышану тойгысы уята, аннан зуррак эшләрне башкаруга, катлаулы күнегүләрне эшләүгә дәртләндерә, максатка ирешүдә бернинди киртәләр алдында да тукталып калмау сыйфатын формалаштыра.</p> <p align="justify">Укучы дәрестә никадәр актив катнашса, мөстәкыйль фикер йөртсә, һәр яңаны нәтиҗәле итеп тану ысуллары белән коралланса, грамматик теорияне һәм сөйләм практикасын үзләштерү процессы да шулкадәр уңышлы барачак. Укучылар тел фактларын кызыксынып, мөстәкыйль фикер йөртеп, анализлап өйрәнсә, шул анализга карата үзләре нәтиҗәләр дә ясап караса, материалны үзләштерү, һичшиксез, нәтиҗәле булачак.</p> <p align="justify">Моның өчен дәрестә, аерым тел фактын өйрәнгәндә, сөйләү һәм язу күнекмәләре биргәндә, мавыктыргыч уеннар белән читенлек ситуациясе тудырылырга, проблемалы сорау һәм мәсьәләләр тәкъдим ителергә тиеш. Аларны чишүдә балада үз көченә ышану тойгысы уятырга, максатка ирешүдә бернинди киртәләр алдында да тукталып калмау сыйфаты формалаштырырга тиеш.</p> <p align="justify">Уен күнегүләре туган телне өйрәнү белән укучыларны мавыктыру, сыйныфта грамматика дәресләрен җанлы, кызыклы итү, балаларның дөрес сөйләү һәм язу күнекмәләрен аңлап һәм җиңел үзләштерү булдыру теләгеннән чыгып эшләнде.</p> <p align="justify">Дәресләрдә үзем куллана торган берничә грамматик уенны тасвирлап китәм.</p> <p align="center">&ldquo;&nbsp;<i>Кем игътибарлырак?&rdquo; уены.</i></p> <p align="justify">Укытучы сүз әйтә, укучылар, сүздә ничә иҗек булса, шул тапкыр кул чабалар.</p> <p align="justify"><i>Әни, Гөлфия, Казан , мин, урам, яшим, өй, яңгыр, өстәлдә, ява, кыз, малай, әйтегез, ярамый, салкын, язам, әйт.</i></p> <p align="center">&ldquo;&nbsp;<i>Кем күбрәк &ldquo; уены.</i></p> <p align="justify">Исемнәрнең билгесен белдергән сүзләр әйтергә.</p> <p align="justify">Җиләк ( тәмле,кызыл, татлы, зур.эре...)</p> <p align="justify">Бала( нәни, елак, кечкенә, матур, акыллы...)</p> <p align="justify">Урам( зур, киң, тар, матур, озын, кыска, чиста, пычрак...)</p> <p align="center">&rdquo;&nbsp;<i>Бу нәрсә&rdquo; уены.</i></p> <ul> <li> <p align="justify">Мин сезгә сүзләр әйтәм, ә сез нәрсә турында сүз барганын әйтегез.</p> </li> </ul> <p align="justify">Татлы, кызыл, түгәрәк, буйлы-буйлы. (карбыз)</p> <p align="justify">Кечкенә, ап-ак, куркак, йомшак. ( куян)</p> <p align="justify">Чиста, тирән, түгәрәк.( күл)</p> <p align="justify">Яшел, энәле, зифа буйлы. (чыршы)</p> <p align="center">&ldquo;&nbsp;<i>Нинди сүз яшеренгән?&rdquo; уены.</i></p> <p align="justify">Тактага&nbsp;<i>яратам&nbsp;</i>сүзе языла. Укучылар шушы сүздәге алты хәреф белән сүзләр уйлыйлар һәм, чиратлашып, сүзләрне тактага язалар. ( яр, яра, ярат, ат, ата, атам, ят, ята, ятам, тар, тама, рама һ.б.)</p> <p align="center">&ldquo;&nbsp;<i>Кем тизрәк&rdquo; уены.</i></p> <p align="justify">Ярыш үткәрелә. Бер үк хәрефтән башланган биш сүз язарга кирәк. Орфографик, каллиграфик дөрес итеп, биш сүзне кем алдан яза, шул: &ldquo; Мин бетердем!&rdquo; &ndash; дип кычкырып әйтә һәм җиңүче була.</p> <p align="justify">Мәсәлән:&nbsp;<i>сабан, сабын, соры,суган, сөлге.</i></p> <p align="justify">Бу уенны орфографик кагыйдәләре буенча да оештырып була: &ldquo; Беренче иҗегендә&nbsp;ө&nbsp;хәрефе булган 5 сүз языгыз&rdquo; һ.б.</p> <p align="center">&ldquo;&nbsp;<i>Икәү артык&rdquo; уены.</i></p> <p align="justify">Бу сүзләр 10 карточкага языла. 10 укучы да бер үк вакытта уенга керешә. Һәр укучы бу тамырдан булмаган ике сүзне табарга тиеш.</p> <ol> <li> <p align="justify">Сусыл, сулы, сусау, сукыр, сугыш, сусыз, сугару.</p> </li> <li> <p align="justify">Сыну, сынык, сынучан, сынлы, сынау, сыныклы, сындыру.</p> </li> <li> <p align="justify">Боргыч, борау, борма, борчак, бормалы, борылыш.</p> </li> <li> <p align="justify">Табыш, табышмак, табак, табан, тапкыр, табылдык, табышлы.</p> </li> <li> <p align="justify">Югыч, юынтык, юату, юаш, юынгыч, юу, юылмаслык.</p> </li> <li> <p align="justify">Белгеч, белем, белдекле, беләк, белү, белемле.</p> </li> <li> <p align="justify">Тану, таныш, тансык, танышлык, танымаслык, танырлык.</p> </li> <li> <p align="justify">Телче, телгәләү, телләшү, телемле, телсез, телсезлек, телчән.</p> </li> <li> <p align="justify">Җирле, җирсез, җирән, җирләшү, җирәнгеч, җирлек.</p> </li> </ol> <p align="justify">10.Йомры, йомырка, йомарла, йомыш, йомычка, йомгак, йомык.</p> <p align="center">&nbsp;</p> <p align="center">&ldquo;&nbsp;<i>Киресен әйтешле&rdquo; уены.</i></p> <p align="justify">Ак - кара, җиңел - ..., кечкенә- ..., сары- ..., җан- .... һ.б.</p> <p align="justify">&nbsp;</p> <p align="center">&ldquo;&nbsp;<i>Җитәкче бул&rdquo; уены.</i></p> <p align="center">Сүзләр төрле сүз төркеменнән булырга тиеш. Мәсәлән,&nbsp;<i>урман, ачы, өлгерде, миләш</i>. Сүзләрне әйткәч, укытучы өч мәртәбә кул чаба. Шул вакыт эчендә уйнаучылар, шушы сүзләрне кертеп, җөмлә төзиләр.</p> <p align="center">&ldquo;&nbsp;<i>Очучы синонимнар&rdquo; уены.</i></p> <p align="justify">Уен җитәкчесе туп ала да, синоним сүзләрнең берсен әйтеп, бер уенчының исемен атый һәм тупны шуңа ташлый. Мәсәлән, матур, гүзәл, чибәр һ.б.</p> <p align="justify">&nbsp;</p> <p align="center">Кулланылган әдәбият</p> <ol> <li> <p align="justify">Абдуллина И.С., Багаутдинова Ә.Н. &ldquo;Татарча сөйләшергә өйрәнәбез&rdquo;. Укытучылар өчен методик кулланма. Чаллы: &ldquo;КАМАЗ&rdquo; нәшрияты, 1992.</p> </li> <li> <p align="justify">Айдарова С.Х. &ldquo;К знаниям через игру&rdquo;.Укытучылар өчен методик кулланма. Казан: Казан дәүләт гуманитар институты нәшрияты, 1998.</p> </li> </ol> <p align="justify">3. Вафин Ф. &ldquo;Тел өйрәтүдә коммуникатив уеннар&rdquo;. &ldquo;Мәгариф&rdquo; ,</p> <p align="justify">№11, 2008, 28-30нчы битләр.</p> <ol> <li> <p align="justify">Хәйдәрова Р.З. &ldquo;Федераль дәүләт белем бирү стандартларына күчү шартларында татар теле һәм әдәбиятын коммуникатив технология нигезендә укыту&rdquo;. Яр Чаллы, 2015.</p> </li> </ol> https://uen.do.am/blog/tatar_tele_d_resl_rend_grammatik_uennar/2018-03-09-5 angel https://uen.do.am/blog/tatar_tele_d_resl_rend_grammatik_uennar/2018-03-09-5 Fri, 09 Mar 2018 11:23:35 GMT <h1><span style="font-size:14px;">Галяутдинова Гульшат Ильшатовна</span></h1> <p style="text-align: justify;"><strong><span style="font-size:14px;">Татар телен өйрәтүдә уен элементлары</span></strong><br /> Балаларның бай рухлы, сау- сәламәт булып үсүендә уеннарның әһәмияте зур. Өлкәннәргә эштән бушаган вакытларда күңел ачу, ял итү, вакыт уздыру чарасы булса, бала өчен &ldquo;уен &ndash; чын шөгыльгә, тормыш көрәшенә һәм хезмәткә әзерләнү ул&rdquo;.<br /> Уеннарның эчтәлегенә күз салсаң, аларның тормыш &ndash; көнкүрешнең һәм хезмәт төрләренең бер чагылышы икәненә ышанасың.<br /> Уен дигәннән, кешелек җәмгыятенең үсеш дәверендә хезмәт формаларын чагылдыру рәвешендә барлыкка килгән, яшь буынны физик һәм әхлакый, эстетик яктан тәрбияләү вазыйфасын һәм шулай ук олылар өчен күңел ачу, вакыт үткәрү һәм көнкүрештә берәр эш-шөгыльне, йоланы үтәү вазыйфасын башкаруы мавыктыргыч чаралар системасын аңлыйбыз.<br /> Укучыларның белем һәм күнекмәләрен арттыруда, аларның үз фикерләрен язмача яки сө... <h1><span style="font-size:14px;">Галяутдинова Гульшат Ильшатовна</span></h1> <p style="text-align: justify;"><strong><span style="font-size:14px;">Татар телен өйрәтүдә уен элементлары</span></strong><br /> Балаларның бай рухлы, сау- сәламәт булып үсүендә уеннарның әһәмияте зур. Өлкәннәргә эштән бушаган вакытларда күңел ачу, ял итү, вакыт уздыру чарасы булса, бала өчен &ldquo;уен &ndash; чын шөгыльгә, тормыш көрәшенә һәм хезмәткә әзерләнү ул&rdquo;.<br /> Уеннарның эчтәлегенә күз салсаң, аларның тормыш &ndash; көнкүрешнең һәм хезмәт төрләренең бер чагылышы икәненә ышанасың.<br /> Уен дигәннән, кешелек җәмгыятенең үсеш дәверендә хезмәт формаларын чагылдыру рәвешендә барлыкка килгән, яшь буынны физик һәм әхлакый, эстетик яктан тәрбияләү вазыйфасын һәм шулай ук олылар өчен күңел ачу, вакыт үткәрү һәм көнкүрештә берәр эш-шөгыльне, йоланы үтәү вазыйфасын башкаруы мавыктыргыч чаралар системасын аңлыйбыз.<br /> Укучыларның белем һәм күнекмәләрен арттыруда, аларның үз фикерләрен язмача яки сөйләмә рәвештә формалаштыра белергә өйрәтүдә, укыту һәм тәрбиянең бердәмлегенә ирешүдә, шулай ук балаларны тел фәне белән кызыксындыруда уеннарның әһәмияте зур. Дәресләрдә урынлы кулланылган уеннар укучыларны активлаштыра, аларның игътибарын дәрес материалына юнәлтә һәм иҗади халәт булдыра. Уеннар вакытында фән нигезләрен үзләштерү белән бергә укучы үз фикерләрен дәлилли белү күнекмәләре дә ала.<br /> Шулай итеп, уеннар бала тормышында әһәмиятле урын алып торалар, белем һәм тәрбия бирүдә мөһим чыганак булалар.<br /> Дәресне тулысынча уен формасында үткәрергә дә, моңа аның бер өлешен генә багышларга да мөмкин.<br /> Аеруча кече яшьтә балага белем һәм тәрбия уен аркылы бирелә, уйналган вакытта бала күп нәрсә таный, күнекмәләр ала. Шуның өчен укытучы, татар теле фәненән белем һәм тәрбия бирү бурычын күздә тотып, тел дәресләрендә балаларның уеннарын максатка ярашлы итеп оештырырга тиеш.<br /> Татар теле дәресләрендә, аерым тел фактын өйрәнгәндә, сөйләү һәм язу күнекмәләре биргәндә, мавыктыргыч уеннар белән читенлек ситуациясе тудырылырга,уен элементлары кертеп, проблемалы сорау һәм мәсьәләләр куелырга тиеш. Аларны чишү балада үз көченә ышану тойгысы уята, аннан зуррак эшләрне башкаруга, катлаулы күнегүләрне эшләүгә дәртләндерә, максатка ирешүдә бернинди киртәләр алдында да тукталып калмау сыйфатын формалаштыра.<br /> Дәрестә уеннар оештыру - укытучының актив формалары һәм методларыннан файдалану ул.<br /> Уенны оештыру өчен, элек төп бурычны билгеләргә, укучыларны уенга әзерләргә, аларны кирәкле теоретик белемнәр, төрле мәгълүматлар белән тәэмин итәргә. Уен шартлары һәм үзара аралашу кагыйдәләре белән таныштырырга; максатны һәм чишелергә тиешле бурычларны аңлатырга, уен барышында шул бурычларны үтәүгә ирешергә, чишелешнең дөреслеген тикшереп, нәтиҗәләргә бәя бирергә кирәк була.<br /> Уенны нәтиҗәле үткәрү өчен, укучыларны кызыксындырырлык проблемалы сораулар куя белүнең дә әһәмияте зур.<br /> Уен дәресләренең төрләре.<br /> Төрләре ягыннан татар теле дәресләрендә кулланыла торган уеннарның түбәндәгеләргә бүленә:<br /> - КВН дәресләр;<br /> - сәяхәт дәресләр;<br /> - башка төр уен - дәресләр;<br /> Татар теле дәресләрендә уеннар һәм уен элементлары куллану әһәмиятле.<br /> Алган белемнәрне актуальләштерергә, үз фикерләрен язмача яки сөйләмә рәвештә формалаштыра белергә өйрәтүдә, укыту һәм тәрбиянең бердәмлегенә ирешүдә уеннарның кирәклеге сизелә. Дәресләрдә урынлы кулланылган уеннар һәм уен элементлары укучыларны активлаштыра, аларның игътибарын дәрес материалына юнәлтә, иҗади халәт булдыра. Туган телгә мәхәббәт һәм кызыксыну тәрбияли.<br /> Укучыларның белем һәм күнекмәләрен арттыруда, аларның үз фикерләрен язмача яки сөйләмә рәвештә формалаштыра белергә өйрәтүдә, укыту һәм тәрбиянең бердәмлегенә ирешүдә, шулай ук балаларны тел фәне белән кызыксындыруда КВН дәресләренең әһәмияте зур.<br /> Сәяхәт дәресләр укучыларны активлаштыра, аларның игътибарын дәрес материалына юнәлтә Һәм иҗади халәт булдыра; укучы бу төр дәресләрдә фән нигезләрен үзләштерү белән бергә үз фикерләрен дәлилли белү күнекмәләре дә ала.<br /> Табышмак, тизәйткеч һәм башка мавыктыргыч күнегүләр балаларны уйларга өйрәтәләр, фонематик ишетүләрен, сүз сизгерлеген үстерүдә ярдәм итәләр. Әсәрләрнең теле камил, сурәтләү чараларына бай. Кыскасы, тел дәресләре өчен менә дигән хәзинә.<br /> Бүгенге заман шартлары уку процессының гуманлылыгы, бала шәхесенә якын килүгә, анда иң яхшы сыйфатлар тәрбияләүгә юнәлеш алу һәм күпкырлы шәхес формалаштыру белән характерлана. Бу мәсьәләне гамәлгә ашыру балаларны яңача укыту һәм тәрбияләүне таләп итә. Укыту укучыларның танып белү сәләтен формалаштыруга юнәлдерелгән булырга тиеш.<br /> Тарихи тәҗрибә күрсәткәнчә, уку яшәешнең һәр чорында да авыр булган. Җиңел уку булмый, әмма без &ndash; укытучылар бу процессны кызыклы һәм мавыктыргыч итәргә бурычлыбыз.<br /> Кечкенә яшьтәге укучы балалар белән эшләү мине психофизиологик үзенчәлекләрне тирәнрәк өйрәнүгә этәрде. Яңа гына балалар бакчасыннан килгән сабыйларның игътибарлары да, истә калдыру сәләте дә бик йомшак, бигрәк тә уку кызыклы булмаса. Баланың мәктәпкә кергәндә барлыкка килгән психологик киртәләрне тиз арада җиңү юлы итеп укыту-тәрбия процессында уеннар, аның элементларын куллану бик отышлы. Димәк, дәрескә уен, уен ситуцияләренкертергә кирәк.Уен ситуацияләре укучыларга материалны яхшырак үзләштерергә ярдәм итә. Уеннар балаларда җитезлек, зирәклек сыйфатлары тәрбияли,хәрәкәт,көй аша бала күңелендә иҗат хисе кабына.<br /> &ldquo;Уен &ndash; әйләнә-тирә мохит төшенчәләрен баланың рухи дөньясына алып керүче зур якты тәрәзә ул. Уен-кызыксыну һәм белемгә омтылу утын кабыза торган учак ул&rdquo;,-ди В.А. Сухомлинский.<br /> Уен технологиясенең роле һәм әһәмияте рус мәктәпләрендә татар теленә өйрәтүнең төрле этапларында дә бәхәссез. Татар теле дәресләрендә уен ситуацияләре яңа тел материалын презентацияләүдә , үтелгән лексик һәм грамматик материалны ныгыту һәм активлаштыруда аерым урын тота. Алар шулай ук укучыларның татар телендә сөйләмэшчәнлеген оештыру функциясен үтиләр.<br /> Методик яктан дөрес уйланылган уен, бер яктан караганда, укучыда өйрәнелә торган телгә карата мәхәббәт тәрбияли, сөйләм күнекмәләрен үстерергә булыша, сөйләм эшчәнлеген табигый нормаларга якынайта, икенче яктан &ndash; тел материалы өстендә нәтиҗәле эшләргә ярдәм итә. Белем бирүнең коммуникатив юнәлеше таләпләренә җавап бирә.<br /> Безнең өлкәгә килгәндә, ягъни рус балаларында татар теленә карата кызыксыну уятуда да уенның роле гаять зур. Чит телне өйрәнгән вакытта, уен кызыксындыра, дәртләндерә. Г.К.Селевко уеннарны дүрт юнәлешкә аера: дидактик, тәрбияви, үстерелешле һәм социальләштерүче уеннар. Болар барысы да Федераль дәүләт стандартлары таләпләренә туры килә. Уеннарны яңа материалны аңлатуда да, белемнәрне ныгытканда да, телдән сөйләм эшчәнлегенең өйрәтү вакытында да технология буларак файдаланыла.<br /> Рус балаларын татар теленә өйрәтүдә рольле уеннар актив кулланыла торган ысул булып торалар. Аларның өйрәтү мөмкинлекләре зур һәм тәкъдим ителгән ситуацияләрдә укучылар аның белән иркен һәм актив эш итәләр. Шуның белән беррәттән, укучыларның дәрес белән кызыксынуы арта, тел һәм сөйләм материалын өйрәнү дә файдалырак була.<br /> Рольле уенда парлап һәм төркем составында да катнашырга мөмкин. Бу вакытта сөйләмгә һәм аңа бәйле булмаган хәлдә дә катнашучылар бер-берсенә йогынты ясыйлар. Балаларда, табигый рәвештә нәрсәдер әйтү, нәрсә турында булса да сорау ихтыяҗы яки әңгәмәдәшенә җавап бирү теләге туа.<br /> Уен фикер эшчәнлеген активлаштыра, белем дәрәҗәсен киңәйтә. Уеннар вакытында укучыларның белем һәм осталык күнекмәләре камилләшә. Аларда бердәмлек, бер-берсенә ярдәм итү теләге туа. Балалар уен вакытында шатланырга, эшләгән эшләреннән риза, канәгать калырга тиешләр. Уен барышында балаларның сәләтләрен үстерү өстендә дә эшләргә кирәк. Уен җиңүгә кызыксынуны уята, шуңа күрә дә укучы балалар биремнәрне төгәлүтәргә тырышалар, уен кагыйдәләрен саклыйлар.<br /> Дәрес структурасына хәрәкәтле, сюжетлы, рольле, лексик-грамматик уеннар, төрле башваткычлар, таблицалар белән эшләүне кертү бик тә уңай була. Боларны куллану механик хәтерләүне , ятлауны инкяр итә.<br /> Дәрестә реаль тормыш картиналарына якынайтылган ситуацияләр урын алырга тиеш. Мәсәлән, &ldquo; Китапханәдә&rdquo;, &ldquo;Мәктәптә&rdquo;, &ldquo;Кунакта&rdquo;, &ldquo;Базарда&rdquo;, &ldquo;Безнең гаилә&rdquo;, &ldquo;Мин Татарстанда яшим&rdquo;, &ldquo;Кибеттә&rdquo; һ.б.<br /> Ситуация &ndash; аралашуда укучылар актив катнашсыннар өчен, кирәкле сүзләр, фразалар, җөмләләрне дөрес итеп укытып, әйттереп карау зарури. Аралашу темасы таләп иткән эмоциональ атмосфера тудыру да мөхим. Дәрескә уен өчен кирәк булган предметлардан файдалану, яисә аларны алыштыра торган макетлар, уенчыклар куллану да истә калдыруны күпкә җиңеләйтә.<br /> &ldquo;Кыш&rdquo; темасын үткәндә кыш бабай, чыршы, кар кызы, бүләкләр, бәйрәм макетларын файдаланырга була. Йорт рәсеме белән уен оештыру отышлы.<br /> Мәсәлән, &ldquo;Помоги словам найти свой домик&rdquo; уенында өй эченә кушымчалар языла, сүзләр бирелә. Шул сүзләрне йортларга урнаштырырга кирәк.<br /> Рольле уеннарны куллану &ldquo;Ашамлыклар кибетендә&rdquo;, &ldquo;Ашханәдә&rdquo; кебек темаларны өйрәнгәндә нәтиҗәлерәк була. Әйбернең үзенчәлекле якларын : төсен, формасын, күләмен атый белү активлаша. Сорау бирү, аңа җавап кайтару, репликалар, диалоглар төзү сәләте үсә.<br /> Һәр дәрестә Шәвәли катнаша ала. Аның биремнәрен үтәргә, яки аңа ярдәм итәргә кирәк була. Болай эшләгәндә дә балаларда кызыксыну уяна.<br /> Дәрестә әкият, хикәя укылган булса, аларны сәхнәләштерәбез. Ахырда иң яхшы уйнаучы билгеләнә. Бу балаларны аеруча мавыктыра. Мондый уеннар тәрбияви яктан бик әһәмиятле. Алар баланы хисләндерәләр, нәфислек тойгысы уяталар.<br /> &ldquo;Сүз уйлау&rdquo;, &ldquo;Исем уйлау&rdquo;, &ldquo;Әйтеп бетер&rdquo; һ.б. шундый уеннарны уйнаганда бары татар телендә генә сөйләшү мөһим.<br /> Укучыларның белем, осталык, эш күнекмәләрен булдыру һәм үстерү максатыннан санамышлар, тизәйткечләр, җырлар, шигырьләр, табышмаклар, башваткычлар,кроссвордлар татарча сөйләшергә өйрәтүдә зур гамәли әһәмияткә ия булып тора.<br /> Конкрет дәрестә кирәк алымнарны сайлый белү, дәресне яхшы күрсәтмәлелек белән тәэмин итү, дәрестә игелеклелек һәм үзара аңлашу булдыру кирәк.<br /> Безнең төп максатыбыз &ndash; рус телендә сөйләшүче балаларда татар теленә, аның сәнгатенә, мәдәниятенә хөрмәт хисе тәрбияләү, Татарстан Республикасында яшәүче халыкларның дуслыгын арттыру, укучыларның бәйләнешле сөйләм күнекмәләрен камилләштерү, үз фикерләрен эзлекле дәлилли, нәтиҗәләр ясый, бәхәсләшә белү, бер-берсе белән аралашу культурасын үстерү. Ә төп бурычыбыз &ndash; балаларга нәтиҗәле белем, тәрбия бирү юнәлешендә эшләү.</p> https://uen.do.am/blog/tatar_telen_jr_t_d_uen_tekhnologijasen_kullanu/2018-02-09-6 angel https://uen.do.am/blog/tatar_telen_jr_t_d_uen_tekhnologijasen_kullanu/2018-02-09-6 Fri, 09 Feb 2018 11:25:09 GMT <ul> <li itemprop="author" itemscope="" itemtype="https://schema.org/Person">Хайруллина Гульназ Назиповна</li> </ul> <p>Татар теле дәресләрендә педагогик технологияләр</p> <p style="text-align: justify;">Бүгенге көндә халык мәгарифе икътисадын, укыту техникасын һәм технологиясен, укытуны компьютерлаштыру мәсьәләләрен өйрәнү-тикшеренү эше киң җәелде. Шуңа бәйле рәвештә педагогик технология, педагогик техника төшенчәләре дә актив кулланылышка керде. Технология &ndash; (грек теленнән алынган сүз; сәнгать, осталык дигән мәгънәне белдерә) фәннең яисә җитештерү өлкәсенең билгеле бер тармагында кулланылучы методлар, алымнар, ысуллар җыелмасы ул. Педагогик технология укытуны, белемнәрне үзләштерүне, идея-фикерне, төрле чараларны, ысулларны планлаштыруны һәм гамәлгә ашыруны үз эченә ала. Аларның бурычы &ndash; укыту процессын, яңалыклар кертеп, даими камилләштереп тору, яңа дәреслекләр, укыту өчен кинофильмнар, компьютерларга программалар һ.б. ярдәмлекләр төзү. Хәзерге заман таләпләренә туры... <ul> <li itemprop="author" itemscope="" itemtype="https://schema.org/Person">Хайруллина Гульназ Назиповна</li> </ul> <p>Татар теле дәресләрендә педагогик технологияләр</p> <p style="text-align: justify;">Бүгенге көндә халык мәгарифе икътисадын, укыту техникасын һәм технологиясен, укытуны компьютерлаштыру мәсьәләләрен өйрәнү-тикшеренү эше киң җәелде. Шуңа бәйле рәвештә педагогик технология, педагогик техника төшенчәләре дә актив кулланылышка керде. Технология &ndash; (грек теленнән алынган сүз; сәнгать, осталык дигән мәгънәне белдерә) фәннең яисә җитештерү өлкәсенең билгеле бер тармагында кулланылучы методлар, алымнар, ысуллар җыелмасы ул. Педагогик технология укытуны, белемнәрне үзләштерүне, идея-фикерне, төрле чараларны, ысулларны планлаштыруны һәм гамәлгә ашыруны үз эченә ала. Аларның бурычы &ndash; укыту процессын, яңалыклар кертеп, даими камилләштереп тору, яңа дәреслекләр, укыту өчен кинофильмнар, компьютерларга программалар һ.б. ярдәмлекләр төзү. Хәзерге заман таләпләренә туры килә торган белем бирү шәхесне җәмгыятьтәге төрле үзгәрешләргә, тормыш сынауларына, фән нигезләрен ныклы үзләштерүгә әзерләүне күздә тота. Заманча технологияләр кулланып татар телен өйрәтү- уку-укыту процессын яңача оештыру ул. Ул түбәндәге максатларны күздә тотып башкарыла:</p> <p style="text-align: justify;">1) татар телен өйрәнүгә кызыксындыру, теләк уяту;</p> <p style="text-align: justify;">2) укучыларның танып-белү активлыгын арттыру;</p> <p style="text-align: justify;">3)телне өйрәнү буенча уңай шартлар булдыру;</p> <p style="text-align: justify;">4) укучыларның иҗади мөмкинлекләрен тулырак ачу. (Р.Б.Камаева).</p> <p style="text-align: justify;">Татар теле дәресләрендә планлаштырылган нәтиҗәлелекне эффектив тәэмин итә торган педагогик технологияләрне ассызыклыйк.</p> <p style="text-align: justify;">1) Шәхескә юнәлтелгән технология.</p> <p style="text-align: justify;">Татар телен ана теле буларак өйрәтүнең сыйфатын яхшыртуда әлеге технологияләр зур әһәмияткә ия. Аларның асылы-укучы шәхесенә хөрмәт белән карау, аның иреген чикләмәү, укытуның җитәкче күрсәтмәләренә сукырларча буйсынуга нигезләнгән төреннән ераклашу. Аның урынына үзара аңлашу, ихтирамлык мөнәсәбәте, иҗади эш стилен булдыру; инде хәзер мәгълүматны аңлы рәвештә кабул итәргә әзер булган, табигый сәләтен уңышлы файдалана белгән, төрле тормыш шартларында кулланылырлык тәҗрибәгә ия яшь буын тәрбияләү кирәк.</p> <p style="text-align: justify;">Күренекле педагаг Ш.А.Амонашвили шәхескә хөрмәт белән карау</p> <p style="text-align: justify;">технологиясендә телгә өйрәткәндә иң мөһим шарт итеп, укучыларның</p> <p style="text-align: justify;">язма, телдән сөйләм эшчәнлеге күнекмәләрен формалаштыруны , аңлап</p> <p style="text-align: justify;">укуны һәм лингвистик мөмкинлекләрне камилләштерүне сорый.</p> <p style="text-align: justify;">Ш.А.Амонашвили укучыларның эшен балалар белән бәяләүне дөрес түгел</p> <p style="text-align: justify;">дип исәпли. Ул балалар хезмәтен үзанализ ярдәмендә һәм сүз белән характерлап, сөйләп биреп бәяләргә тәкъдим итә.</p> <p style="text-align: justify;">2) Уен технологиясе.</p> <p style="text-align: justify;">Уен &ndash; гаҗәеп киң төшенчә. Шиллер уенны &laquo;һәр сәнгатьнең нигезе&raquo; дип санаган. Уен бөтен кешелек мәдәниятенең нигезендә ята, чөнки уен &ndash; иҗат эшенең беренче адымы. Ул &ndash; мәҗбүрилектән котылу юлы: кеше уйнаган вакытта ирекле уйный, тоя, иҗат итә башлый, бары тик яшәешнең табигый эчке законнарына гына буйсына.Укучылар коллективында уен һәм белем бирү бер-берсенә шул кадәр тыгыз үрелгән, кайбер очракларда аларның чикләрен билгеләү дә кыен, чөнки уенның кайчан шаярудан туктап, чын хезмәткә әйләнүен белеп булмый. Укучыларга хас хәрәкәтчәнлек, яңалыкка омтылыш күп.</p> <p style="text-align: justify;">Уеннарны гадәттә берничә төркемгә бүлеп йөртәләр:</p> <p style="text-align: justify;">-​ әле өйрәнелмәгән татар лексикасын үзләштерергә ярдәм итүче уеннар;</p> <p style="text-align: justify;">-​ өйрәнелгән лексиканы ныгытырга ярдәм итүче уеннар;</p> <p style="text-align: justify;">-​ грамматик кагыйдәләрне кызыклы формада бирүче уеннар;</p> <p style="text-align: justify;">-​ грамматик формаларны, җөмләдә сүзләр бәйләнешен һәм җөмлә төзү күнекмәләрен ныгытырга ярдәм итүче уеннар.</p> <p style="text-align: justify;">&nbsp;</p> <p style="text-align: justify;">Формалары ягыннан алар телдән һәм язма уеннарга, өстәл һәм хәрәкәтле уеннарга бүленәләр.</p> <p style="text-align: justify;">&nbsp;</p> <p style="text-align: justify;">Татар теле дәресләрендә уеннар материалның үзенчәлеге һәм эчтәлегенә, укучыларның әзерлек дәрәҗәсенә карап, дәреснең өч этабында да: белемнәрне актуальләштергәндә, яңа тема өйрәнгәндә һәм ныгытканда да кулланыла.</p> <p style="text-align: justify;">&nbsp;</p> <p style="text-align: justify;">3) Проблемалы укыту.</p> <p style="text-align: justify;">Проблемалы укыту педагогик процессны укытучы җитәкчелегендә укучыларның проблемалы ситуацияләрне чишүгә юнәлтелгән эшчәнлеге буларак карый, шуның нәтиҗәсендә белемнәр үзләштерелә, күнекмәләр формалаштырыла, фикерләү үсә. Проблемалы укыту материалны проблемалы ситуацияләр төсендә тәкъдим итүне сорый. Проблемалы ситуация укучыны активлаштыручы эш-гамәлләр, сораулар ярдәмендә тудырыла. Укытучы укучыларны каршылыклы күренеш белән таныштыра, аны чишү юлын табарга тәгъдим итә. Бер күренешкә төрлечә якын килү юллары билгеләнә, сорауларкуела, проблемалы биремнәр бирелә. Проблеманы чишү барышында укучылар яңа белемнәрне үзләштерәләр, мәгълүмат алалар. Проблемалы укыту технологиясен гамәлгә ашыру өчен: иң үткен мәсьәләләрне сайлап алу, укытуның проблема тудыруга корылган моделен төзү, укытучының осталыгы, укучыны активлаштыра алуы кирәк.</p> <p style="text-align: justify;">4) Аралашуга өйрәтү технологиясе.</p> <p style="text-align: justify;">Аралашуга өйрәтү технологиясе, ягъни коммуникатив технология Е.И.Пассов, В.П.Кузовлев, В.Б.Царьков һ.б. хезмәтләренә нигезләнә.</p> <p style="text-align: justify;">Бу технологиягә корылган дәресләрдә күнегүләр системасы аралашуга корылган. Е.И.Пассов ике төр күнегүне аерып күрсәтә: шартлы тел күнегүләре һәм тел күнегүләре. Шартлы тел күнегүләре күнекмәләр үстерү максатыннан махсус оештырыла. Бу күнегүләр бер типтагы лексик берәмлекләрнең кабатлануына нигезләнә. Тел күнегүләре аша лексика һәм грамматиканы күпләп өйрәнү мөмкинлеге тормышка ашырыла. Күнегүләр эшләү барышында хаталарны төзәтү эше дә оештырыла. Фонетик хаталарны төзәтү максатыннан һәр дәрестә фонетик күнегүләр планлаштырыла. Татар теленә генә хас булган нинди дә булса аваз алына һәм 1-2 атна дәвамында шул авазны дөрес әйтү өстендә күнегүләр эшләнелә. Ә грамматик хаталарны төзәтүгә барлык укучыларның игътибарын тарту мөһим, ләкин кагыйдәләрне анлату озакка сузылырга тиеш түгел. Коммуникатив технологиянең өстенлеге укыту процессында сөйләм материалын барлык балаларның да үзләштерә алуы өчен шартлар булдыруда.</p> <p style="text-align: justify;">&nbsp;</p> <p style="text-align: justify;">&nbsp;</p> <p style="text-align: justify;">5) Тәнкыйди фикерләү технологиясе</p> <p style="text-align: justify;">&ldquo;Критик&rdquo; фикерләү, беренче карашка, &ldquo;тәнкыйди фикер йөртү, тәнкыйть күзлегеннән карау&rdquo; дип кабул ителә. Ләкин белем бирү системасында бу төшенчә стандарт булмаган фикерләүне, укытуның иң югары дәрәҗәдә камилләшүен ассызыклый. Билгеле, укыту эшчәнлеге икеяклы процесс. Шунлыктан критик фикер йөртү дә ике яктан тәңгәл булырга тиеш. Бүген алынган мәгьлүматның иртәгә гамәлдән төшеп калуы гадәти хәл. Төрле өлкәләрдә үзлегенннән белем алып, аны тормышта куллана алучы шәхес кенә замана белән бергә атлый ала.</p> <p style="text-align: justify;">Алшартлар нидән гыйбарәт? Укучының белемнәрне пассив үзләштерүе түгел, киресенчә, алардан танып белү эшчәнлегендә актив файдалана алуы беренче урынга чыга. Бүгенге көндә мәгълүматны интернет ресурслардан иркен табарга мөмкин. Бары тик үзеңә кирәген сайлап алып, үз карашыңны формалаштырырга гына кирәк. Тагын бер үзенчәлек &ndash; ул бергәләп коллективта эшләү, &ldquo;киртәләрсез&rdquo; аралашу.</p> <p style="text-align: justify;">Г.Селевко фикеренчә, критик фикерләү &ndash; интеллектуаль (гамәли) эшчәнлек төре: мәгълүматны кабул итү, төшенү, хәтердә калдыру, иҗади, интуитив фикерләү кебек психологик төшенчәләрне ала. Критик фикерләү технологиясенең үзенчәлек төрләре:</p> <p style="text-align: justify;">- белем бирүнең эчтәлеге аның күләмен яки мәгълүматның санын түгел, бәлки укучының бу мәгълүмат белән тулысынча идарә итә алуын хуплый: танып белү, үзләштерү, аңлап төшенү, гамәлдә куллану;</p> <p style="text-align: justify;">- белем алуда мөстәкыйль рәвештә күнекмәләр булдыру;</p> <p style="text-align: justify;">- коммуникатив эшчәнлеккә нигезләнгән икеяклы процесс;</p> <p style="text-align: justify;">- танып- белүдә үтеләсе материалның уңай һәм тискәре якларын ачу;</p> <p style="text-align: justify;">- төгәл билге.</p> <p style="text-align: justify;">Критик фикерләү:</p> <ul> <li> <p style="text-align: justify;">төпле сораулар,</p> </li> <li> <p style="text-align: justify;">ышанычлы дәлиллләр,</p> </li> <li> <p style="text-align: justify;">уйланылган адымнар.</p> </li> </ul> <p style="text-align: justify;">Критик фикерләү:</p> <ul> <li> <p style="text-align: justify;">кызыксыну</p> </li> <li> <p style="text-align: justify;">эзләнү,</p> </li> <li> <p style="text-align: justify;">үз-үзеңә сорау кую (ни өчен?)</p> </li> <li> <p style="text-align: justify;">җавап табу,</p> </li> <li> <p style="text-align: justify;">үз фикереңне булдыру,</p> </li> <li> <p style="text-align: justify;">башкалар фикеренә колак салу,</p> </li> <li> <p style="text-align: justify;">кабул ителгән карарга тәнкыйть күзлегеннән карау.</p> </li> </ul> <p style="text-align: justify;">Критик фикерләүче шәхеснең характер сыйфатлары (Д.Халперн технологиясе буенча):</p> <ul> <li> <p style="text-align: justify;">Эзлекле әзерлек, ният. Яңа фикер көтмәгәндә туа һәм һәрвакыт буталчык була. Бу сыйфат фикерне билгеле бер эзлеклелеккә тезәргә мөмкинлек бирә. Фикер төгәллеге, эзлеклелеге &ndash; ышаныч чыганагы.</p> </li> <li> <p style="text-align: justify;">Сизгерлек. Әгәр дә укучы башкалар фикерен кабул итеп аңламаса, ул үз фикеренең очына чыга алмый дигән сүз. Сизгерлек тоеп сайларга ярдәм итә.</p> </li> <li> <p style="text-align: justify;">Таләпчәнлек. Авыр хәлдән чыгу юлларын эзләүне, гадәттә, без һәрвакыт арткы планга калдырабыз. Үз-үзеңә таләпчән булу &ndash; уңышка ирешүнең нигезе.</p> </li> <li> <p style="text-align: justify;">Үз хатаңны таный белү. Критик фикерләүче үз хатасын вакытында танып төзәтә, нәтиҗә ясый, яңаларын булдырмау өстендә эшли.</p> </li> <li> <p style="text-align: justify;">Төшенү. Аңлап төшенү уйларны контрольдә тотарга булыша.</p> </li> <li> <p style="text-align: justify;">Компромисслы килешү. Әйтелгән төпле фикер башкалар тарафыннан расланмаса, ул сүздә генә калачак.</p> </li> </ul> <p style="text-align: justify;">Д.Барелл критик фикерләүченең түбәндәге сыйфатларын өстен куя:</p> <p style="text-align: justify;">- проблеманы чишүче</p> <p style="text-align: justify;">- таләпчән</p> <p style="text-align: justify;">- үз-үзен контрольдә тотучы</p> <p style="text-align: justify;">- башкаларның идеяләрен &ldquo;аңлап төшенүче&rdquo;</p> <p style="text-align: justify;">- проблеманы бергәләп чишүче</p> <p style="text-align: justify;">- әңгәмәдәшен тыңлый белүче</p> <p style="text-align: justify;">- билгесезлектән курыкмаучы</p> <p style="text-align: justify;">- проблеманы төрле күзлектән чыгып караучы</p> <p style="text-align: justify;">- һәр бәйләнешне күз уңында тотучы</p> <p style="text-align: justify;">- кеше фикеренә колак салучы</p> <p style="text-align: justify;">- күзаллаучы, үзмаксатлы</p> <p style="text-align: justify;">- тупланган белем һәм күнекмәләрне нәтиҗәле файдаланучы</p> <p style="text-align: justify;">- кызыксынучан, эзләнүчән</p> <p style="text-align: justify;">- мәгълүматны актив үзләштерүче.</p> <p style="text-align: justify;">Бу технология укучыга нәрсә бирә:</p> <ul> <li> <p style="text-align: justify;">мәгълүматның кабул итү тәэсирен көчәйтә,</p> </li> <li> <p style="text-align: justify;">кызыксыну уята,</p> </li> <li> <p style="text-align: justify;">критик фикерләргә этәрә,</p> </li> <li> <p style="text-align: justify;">җаваплылык, үзаң формалаштыра,</p> </li> <li> <p style="text-align: justify;">белем алуның сыйфатын күтәрә,</p> </li> <li> <p style="text-align: justify;">бергәләп эшләтә,</p> </li> <li> <p style="text-align: justify;">үзеңне замана белән бергә атлаучы шәхес итеп тоярга мөмкинлек бирә.</p> </li> </ul> <p style="text-align: justify;">Критик фикерләү технологиясе укытучыга нинди мөмкинлекләр ача:</p> <ul> <li> <p style="text-align: justify;">сыйныфта ачык һәм эшлекле мөнәсәбәт булдыра,</p> </li> <li> <p style="text-align: justify;">сыналган уку-укыту модельләрен, нәтиҗәле методларны файдаланырга этәрә,</p> </li> <li> <p style="text-align: justify;">үз эшчәнлеген анализлый белүне таләп итә,</p> </li> <li> <p style="text-align: justify;">һөнәри осталыкны ачарга ярдәм итә.</p> </li> </ul> <p style="text-align: justify;">Критик фикерләү технологиясенең төп критерийлары:</p> <ul> <li> <p style="text-align: justify;">укучы белән укытучы арасында киртә, &ldquo;барьер&rdquo; юк. Алар әңгәмәдә, укыту эшчәнлегендә икесе дә тигез хокуклы.</p> </li> <li> <p style="text-align: justify;">Укытучы мәгълүмат чыганагы түгел, ә юнәлеш, юл күрсәтүче буларак карала. Ул укыту эшчәнлеген кызыклы һәм мавыктыргыч итеп оештыра.</p> </li> </ul> <p style="text-align: justify;">6) Иҗади үсеш технологиясе.</p> <p style="text-align: justify;">Укыту процессында яңа педагогик технологияләрне куллану - яңа метод һәм алымнарны үстерергә, яңача эшләргә ярдәм итә. Без, татар теле һәм әдәбияты укытучылары, дәрестә өйрәнгән теманы җиңел юл белән үзләштерә торган, белем сыйфатын күтәрүгә файдалы булган технологияләрне кулланырга тырышабыз. Профессор Ә.З.Рәхимовның " Иҗади үсеш технологиясен" дәресләрдә куллану да уңай күренеш. Бу технология өч өлештән тора. Беренчесе - төшенчәнең эчтәлеген һәм аңа билгеләмә бирү буенча эш итү ысулын гомимиләштерү, икенчесе - укучылар эшчәнлеген төркемнәрдә оештыру, өченчесе модельләштерү.</p> <p style="text-align: justify;">Модельләр, схемалар белән эш итәргә даими өйрәткәндә, фәнни сөйләм кыскара, автоматлаша һәм фикергә әверелә. Шул рәвешле, тыштан материальләшкән чара укучыларның фикерләү чарасы булып хезмәт итә башлый.</p> <p style="text-align: justify;">Модельләштерү дәреснең аерым бер этабы буларак кертелә. Модель төзү - иҗади эш. Аның аша укучылар төшенчәнең үзенчәлекле билгеләрен һәм эчке бәйләнешләрен ачалар. Шул нигездә, ул белем алуга кызыксыну уяту чарасы да булып тора.</p> <p style="text-align: justify;">Модельләштерү дәрестә төшенчә өстендә эш белән нык бәйләнгән. Төшенчә формалаштыру - дәреснең мөһим этабы. Чөнки төшенчә -логик фикер йөртүнең төп формасы булу белән бергә укучыларда фәнни белемнәр булдыруның төп чарасы да. Төшенчә формалаштыру дигәндә, аның эченә кергән мөһим билгеләр җыелмасын табу һәм төшенчәгә кергән предметларның күләмен ачу күз алдында тотыла. Мәсәлән, мин сүз төркемнәрен өйрәнгәндә, модель төзү һәм төшенчәгә билгеләмә бирүне түбәндәгечә башкарам:</p> <p style="text-align: justify;">1 нче бирем. сүз төркеменең моделен төзергә ( төркемләп һәм тактада эшләү).</p> <p style="text-align: justify;">2 нче бирем. Модельгә таянып, сүз төркеменең билгеләмәсен чыгарырга һәм бер-береңә, үз-үзеңә әйтергә.</p> <p style="text-align: justify;">3 нче бирем. Укучылар төзегән билгеләмәнең дөреслеген дәреслектә бирелгән билгеләмә белән чагыштыру, тулыландыру. Нәтиҗә чыгару.</p> <p style="text-align: justify;">Күргәнебезчә, билгеләмәнең тулылыгын анализлаганда, модель укучыларга күзәтү материалы аша табылган барлык мөһим билгеләрнең кереп бетү- бетмәвен ачыкларга нык ярдәм итә. Аннан соң, дәреслек белән чагыштырып, билгеләмә камилләштерелә һәм модельгә дә өстәмәләр кертелә.</p> <p style="text-align: justify;">Иҗади фикерли белү исә - иң кыйммәт бәяләнүче сыйфат.</p> <p style="text-align: justify;">&ldquo;Иҗадилык &ndash; үз шәхесеңне, фикерләвеңне, аң һәм интеллектыңны даими камилләштерү. Иҗади эшчәнлектә кеше үсә, махсус тәҗрибә туплый, үзенең табигый сәләтен һәм мөмкинлеген ача, ихтыяҗын канәгатьләндерә. Шул рәвешчә, иҗадилык кеше тормышын алга илтүче төп көчкә әверелә&rdquo;, - ди &ldquo;Иҗат психологиясе&rdquo; дигән китабында Әхмәт Зәки улы Рәхимов. Балада мондый үсешне аны шәхес итеп караганда гына күреп була. Яңача укыту технологиясенең нигезендә нәкъ шул &ndash; укучы һәм укытучы арасында яңача мөнәсәбәт тора. Укытучы укучыны үзе белән тигез шәхес итеп карарга тиеш. Дәрес балага авырлык китермәскә, киресенчә шатлык &ndash; бәхет алып килергә, дәрестән бала ниндидер ләззәт, канәгатьләнү хисе алып чыгарга тиеш. Моны бары тик яңача фикерләүгә омтылган укытучы гына булдыра ала. Ул укучысын үз фикере, бәясе, үзенә генә хас тормыш тәҗрибәсе булган, иҗади сәләткә ия шәхес итеп кабул итә ала.</p> <div>&nbsp;</div> https://uen.do.am/blog/tatar_tele_d_resl_rend_pedagogik_tekhnologijal_r/2018-01-09-7 angel https://uen.do.am/blog/tatar_tele_d_resl_rend_pedagogik_tekhnologijal_r/2018-01-09-7 Tue, 09 Jan 2018 11:29:38 GMT